Nowotwory

Leczenie

Wybrany artykuł 2020-01-09

Pozytonowa tomografia emisyjna (PET)

Dr hab. n. med. Bogdan Małkowski kieruje Zakładem Medycyny Nuklearnej Centrum Onkologii w Bydgoszczy. W tym okresie rozwinął techniki diagnostyczne w obszarze PET, zainstalował dwa nowe skanery PET/CT oraz najnowocześniejszy w Polsce Biograph mMR. Jest współtwórcą i przewodniczącym Sekcji PET w Polskiej Grupie Badawczej Chłoniaków. W 2016 roku został prezesem elektem, a w 2018 prezesem Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej.
Czym jest radioizotopowa diagnostyka obrazowa?
 
Medycyna nuklearna jest specjalnością zajmującą się diagnostyką i terapią chorób onkologicznych, kardiologicznych, neurologicznych i innych za pomocą znaczników mających w swoim składzie izotop promieniotwórczy. Różnica pomiędzy radiologią a medycyną nuklearną sprowadza się głównie do faktu, że lekarze medycyny nuklearnej wprowadzają izotopy do organizmu człowieka pod postacią znaczników skonstruowanych w ten sposób, by wybiórczo znajdowały i gromadziły się w ogniskach chorobowych. Izotop promieniotwórczy wysyła promieniowanie, które jest odbierane i analizowane przez urządzenia stosowane w medycynie nuklearnej (skanery SPECT i PET). Dzięki temu możemy określić lokalizację i stopień nasilenia procesu chorobowego.
 
W diagnostyce jakich jednostek chorobowych wykorzystywane jest najczęściej badanie pozytonowej tomografii emisyjnej (PET)?
 
Jedna z podstawowych technik medycyny nuklearnej – pozytonowa tomografia emisyjna (PET) ma główne zastosowanie w onkologii. Prawie sto procent patologii nowotworowej może być diagnozowane za pomocą PET przy użyciu różnych rodzajów znaczników. Analiza publikowanych badań wskazuje, że czułość i swoistość techniki PET przewyższa metody obrazowania konwencjonalnego: tomografię komputerową i rezonans magnetyczny.
 
Czym się różni badanie PET od innych badań diagnostyki obrazowej?
 
W badaniu PET podajemy do organizmu człowieka znaczniki, do których dołączono ultrakrótko żyjące izotopy promieniotwórcze rozpadające się z emisją kwantów promieniowania o energii 511keV. To promieniowanie jest odbierane i analizowane przez pierścień detektorów otaczający pacjenta i analizowane cyfrowo celem uzyskania obrazu. Tak więc, analizujemy promieniowanie emitowane/wydzielane przez badanego pacjenta. W radiologii to lampa rentgenowska umieszczona na zewnątrz ciała pacjenta wysyła promieniowanie przechodzące przez pacjenta. To promieniowanie po przejściu przez organizm człowieka jest analizowane i powstaje obraz anatomiczny. Natomiast za pomocą badania PET analizujemy metabolizm, czynność organizmu ludzkiego, a za pomocą tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego głównie zmiany w budowie.
 
Jakie są wskazania i przeciwskazania do wykonywania badania PET?
 
Lista wskazań lekarskich do badania PET jest długa – jak już wcześniej mówiłem – obejmuje prawie wszystkie nowotwory, schorzenia kardiologiczne, między innymi chorobę wieńcową, schorzenia neurologiczne jak padaczka, choroby degeneracyjne mózgu (Alzheimer, Parkinson i inne). W Polsce wskazania lekarskie nie zawsze pokrywają się z listą wskazań określonych i refundowanych przez NFZ. W zasadzie nie ma przeciwwskazań do wykonania badania PET, są tylko nieliczne jednostki chorobowe, w których czułość tego badania jest mniejsza, np. rak pęcherzykowo-oskrzelikowy.
 
Gdzie jest wykonywane badanie PET i kto może skierować na to badanie?
 
Badanie PET jest wykonywane w zakładach/pracowniach medycyny nuklearnej wyposażonych w skanery PET. Skierować na to badanie może każdy lekarz. Jednak jeżeli chcemy, żeby badanie było refundowane przez NFZ, musi to zrobić lekarz specjalista lub po 3. roku specjalizacji, pracujący w poradni specjalistycznej mającej kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia. Niestety nie są refundowane badania, na które kierują lekarze POZ.
 
Czy badanie PET wymaga specjalnego przygotowania ze strony pacjenta?
 
W większości przypadków przygotowanie ogranicza się do pozostania na czczo przez okres 6 godzin i prawidłowego nawodnienia pacjenta. W szczególnych przypadkach zalecenia są bardziej precyzyjne, ale wtedy pacjent otrzymuje szczegółową instrukcję ze strony zakładu wykonującego badania. Jakie znaczenie ma badanie PET w planowaniu i monitorowaniu terapii onkologicznej? Znaczenie to jest kolosalne. Dam przykład. Pierwszym badaniem PET refundowanym przez systemy ubezpieczeniowe w Stanach Zjednoczonych było badanie w raku płuca. Wykonanie badania PET po diagnostyce konwencjonalnej (RTG i tomografia komputerowa) zmieniało podejście lekarzy w ocenie stopnia zaawansowania choroby u około 40% badanych pacjentów. W jednej części grupy pacjentów ocena stopnia zaawansowania choroby była niedoszacowana, natomiast w drugiej przeszacowana. Dzięki temu, zastosowanie techniki PET umożliwiło ograniczenie liczby niepotrzebnych, rozległych operacji, jak również umożliwiło wykonanie operacji w tych przypadkach, w których stopień zaawansowania został zawyżony. Z jednej strony, umożliwiło to ograniczenie niepotrzebnych kosztów i cierpień pacjentów, z drugiej dało szansę na wyleczenie tej grupie, która będąc analizowana mniej dokładnymi technikami została skreślona z leczenia radykalnego. Podobne dane dotyczą większości jednostek chorobowych w onkologii. Technika PET jako badanie molekularne, oceniające metabolizm jest w stanie znacznie wcześniej niż techniki konwencjonalne i z dużą pewnością, wykryć wahania metabolizmu nowotworu będące skutkiem działania leków onkologicznych. Ma to na przykład miejsce w leczeniu chłoniaków. Wczesne (po pierwszym lub drugim kursie chemioterapii) wykonanie badania PET wskazuje na skuteczność lub nieskuteczność naszego leczenia. W przypadkach nieskuteczności można zintensyfikować leczenie, nie czekając na ocenę po przyjęciu całego cyklu terapii. W przypadkach prawidłowej reakcji na zastosowane leczenie można się pokusić na skrócenie terapii lub rezygnację z niektórych toksycznych leków i procedur stanowiących do niedawna obowiązkowy zestaw każdego pakietu leczenia bez obniżenia skuteczności tej terapii. Z jednej strony wpływa to na obniżenie toksyczności terapii, z drugiej na obniżenie jej kosztów.
 
Czy obecnie badanie PET jest istotnym elementem prowadzenia racjonalnej polityki finansowej w ochronie zdrowia?
 
Zainwestowane w badanie PET oraz zwiększenie liczby wykonywanych badań PET racjonalnie może przełożyć się na zmniejszenie kosztów pośrednich w wielu terapiach, w tym szczególności w terapii nowotworowej.
 
Jaka jest przyszłość badania PET we współczesnej medycynie?
 
Nowe generacje skanerów, z wyższą czułością obrazowania, nowe generacje znaczników, charakteryzujące się wyższą niż dotychczas czułością i swoistością, aby obrazować poszczególne typy nowotworów, są podstawą rozwoju tej techniki na świecie i mam nadzieję, że również w Polsce. Zastosowanie pierwotnie droższej techniki obrazowania w efekcie przynosi wielowymiarową korzyść. Z jednej strony jesteśmy w stanie ocenić i monitorować leczenie dużo dokładniej niż dotychczas. Możliwe modyfikacje terapii efektywnie przyczyniają się do zmniejszenia jej kosztów, ale także ograniczenia jej toksycznych skutków, tym samym przywracają pacjenta do normalności i przynoszą dalsze oszczędności w systemie ochrony zdrowia.
 
Jakie są cele rozwoju medycyny nuklearnej w Polsce oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej?
 
Chcemy popularyzować rolę medycyny nuklearnej w systemie ochrony zdrowia, zwiększać zainteresowanie wśród studentów i rezydentów, ale także podejmować działania systemowe, które realnie wpłyną na poprawę diagnostyki onkologicznej. PTMN wraz z prof. Leszkiem Królickim, konsultantem krajowym w dziedzinie medycyny nuklearnej zwróciło się do Ministerstwa Zdrowia z wnioskiem o zwiększanie liczby wykonywanych badań PET przez zniesienie aktualnie obowiązujących limitów. Jesteśmy przekonani, że zaproponowane rozwiązanie wpisuje się w dotychczasową politykę resortu zdrowia i oferuje polskiemu pacjentowi najlepszą oraz kompleksową diagnostykę obrazową w chorobach nowotworowych.
 
Ważnym elementem działalności PTMN jest również wzmocnienie współpracy pomiędzy lekarzami medycyny nuklearnej a pozostałymi specjalnościami medycznymi.
 
Rozmawiała
Aleksandra Rudnicka
GPO 5/2019

Autor tekstu:

Zobacz wszystkie artykuły tego autora Bogdan Małkowski Bogdan Małkowski
Powiązane artykuły
  • Scyntygrafia kości w technice obrazowania hybrydowego SPECT-CT Dr hab. n. med. Jarosław B. Ćwikła, prof. UWM w Olsztynie wyjaśnia na czym polega technika obrazowania hybrydowego SPECT-CT i jakie ma zastosowanie w onkologii.
  • Jak wzmocnić organizm przed zabiegiem Dr hab. n. med. Dawid Murawa, specjalista chirurgii ogólnej, specjalista chirurgii onkologicznej, członek zarządu Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, JM Rektor Wyższej Szkoły Zdrowia, Urody i Edukacji w Poznaniu. Dr Dawid Murawa przedstawia najnowsze osiągnięcia chirurgii onkologicznej i radzi, jak wzmocnić organizm przed i po zabiegu, tak aby jego skuteczność była jak najlepsza.
  • Co to są działania niepożądane leków onkologicznych Dr nauk farm. Leszek Borkowski, farmaceuta z 45-letnim stażem, a także pacjent onkologiczny dzieli się swoją wiedzą i przemyśleniami na temat działań niepożądanych terapii onkologicznych oraz wskazuje na potrzebę aktywnego zaangażowania pacjenta w leczenie i poszerzanie wiedzy na temat otrzymywanej terapii.
  • Opieka kardiologiczna nad pacjentem z chorobą nowotworową Jarosław Kępski – lekarz kardiolog, absolwent Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, obecnie pracuje w Europejskim Centrum Zdrowia w Otwocku, gdzie w zespole prof. Sebastiana Szmita zajmuje się opieką kardiologiczną nad pacjentami leczonymi onkologicznie. Główne zainteresowania naukowe to powikłania zakrzepowo-zatorowe oraz arytmiczne w onkologii. W swojej codziennej praktyce klinicznej zajmuje się przede wszystkim diagnostyką nieinwazyjną, ze szczególnym uwzględnieniem echokardiografii.
  • Działania niepożądane terapii onkologicznych Dr n. med. Agnieszka Jagiełło-Gruszfeld i lek. Michał Kunkiel z Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, Centrum Onkologii – Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie przedstawiają krótki przegląd najczęściej występujących objawów niepożądanych obserwowanych podczas systemowych terapii onkologicznych i sposoby ich leczenia.
  • Dlaczego w onkologii potrzebni są nowi specjaliści? Zapis dyskusji Dlaczego w onkologii potrzebni są nowi specjaliści? przeprowadzonej podczas panelu na VIII Letniej Akademii Onkologicznej, której tematem były m.in. działania niepożądane leczenia onkologicznego, wymagające wsparcia innych specjalistów. Przygotowanie i moderacja – red. Aleksandra Rudnicka.
Pokaż wszystkie
Leczenie