Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 2/2018 (30)

10 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 2, kwiecień 2018 Projekt realizowany ze środków PFRON Epidemiologia Rak pęcherza moczowego (RPM) zaj- muje dziewiąte miejsce wśród najczęściej rozpoznawanych nowotworów w popu- lacji ogólnej i jest on drugim najczęściej rozpoznawanym nowotworem układu mo- czowego i płciowego umężczyzn. W2015 r. stwierdzono w Polsce blisko 7 tys. za- chorowań na raka pęcherza moczowe- go i około 3500 zgonów z jego powodu. U mężczyzn jest rozpoznawany czterokrot- nie częściej niż u kobiet. Częstość występo- wania raka pęcherza moczowego zwiększa się wraz z wiekiem. Większość zacho- rowań stwierdza się po 50. roku życia, a 6 na 10 chorych, u których rozpoznano ten nowotwór ma więcej niż 65 lat. Etiologia i rodzaje raka pęcherza moczowego Nowotwory pęcherza moczowego naj- częściej (u ponad 9 na 10 chorych) wy- wodzą się z komórek wyścielających wewnętrzną jego powierzchnię (komórki nabłonka pęcherza moczowego). Rak po- wstający z tych komórek nazywany jest ra- kiem urotelialnym . W chwili rozpoznania większość przypadków (ok. 75%) stanowią guzy, które ograniczone są do wewnętrznej warstwy ściany pęcherza moczowego (nie- naciekające błony mięśniowej – mięśnia wypieracza). Te nowotwory w znakomitej większości mogą być leczone przezcew- kowo z zaoszczędzeniem pęcherza mo- czowego. Szczególną postać nowotworu pęcherza moczowego stanowi rak śród- nabłonkowy (CIS – carcinoma in situ ), któ- rego pomimo swojego „powierzchownego” charakteru cechuje duża skłonność do progresji, czyli naciekania głębiej w obręb ściany pęcherza moczowego. Drugą grupę stanowią chorzy, u których stwierdza się nowotwór obejmujący mięsień wypiera- cza pęcherza moczowego. Ci chorzy wy- magają bardziej agresywnego leczenia. Czynniki ryzyka zachorowania na raka pęcherza moczowgo Zidentyfikowano wiele czynników zwięk- szających ryzyko zachorowania na raka pę- cherza moczowego. Najistotniejszym z nich jest palenie tytoniu, odpowiedzialne bez- pośrednio za ponad połowę wszystkich zachorowań. W grupie chorych palących, u których rozpoznano raka pęcherza mo- czowego, częściej dochodzi również do rozwoju choroby oraz jej nawrotów. Kolej- nym czynnikiem sprzyjającym wystąpieniu raka pęcherza moczowego jest narażenie na substancje chemiczne obecne w miej- scu pracy. W grupie zwiększonego ryzyka znajdują się pracownicy drukarni, prze- mysłu barwników, gumowego oraz nafto- wego. Spośród innych czynników, których związek z rakiem pęcherza nie został jed- nak tak dobrze poznany, wymienić należy zanieczyszczenie powietrza, zespół meta- boliczny oraz predyspozycje genetyczne. Objawy i diagnostyka raka pęcherza moczowego Najczęstszym objawem raka pęcherza moczowego, występującym u ponad 2/3 chorych, jest krwiomocz . W zależności od stopnia nasilenia może on przybierać formę widocznej domieszki krwi w moczu lub być wykrywany jedynie na podstawie badań laboratoryjnych moczu. Badaniem rutynowo wykonywanym w przypadku podejrzenia guza pęcherza moczowego jest ultrasonografia (USG) jamy brzusznej. Pozwala ona, przy odpowiednim wypeł- nieniu pęcherza moczowego, na uwidocz- nienie nieprawidłowości w obrębie jego ściany. Metoda ta charakteryzuje się jednak ograniczoną skutecznością w wykrywa- niu guzów mających poniżej 5 mm oraz tych o płaskim wyglądzie. Nie znajduje ona zastosowania w przypadku podej- rzenia raka śródnabłonkowego (CIS). W tej sytuacji należy wykonać badanie cy- tologicznego osadu moczu, polegające na poszukiwaniu w próbce moczu obecności komórek nowotworowych uwolnionych do światła pęcherza. W przypadku stwierdzenia nieprawi- dłowości w chociażby jednym z wspo- mnianych badań (USG, cytologia moczu) koniecznym jest ogląd ścian cewki moczo- wej i pęcherza od strony ich światła, czyli Temat numeru W przypadku niedużych guzów nerki podstawową operacją jest wycięcie samego guza z pozostawieniem zdrowego miąższu nerkowego. W tej sytuacji stosuje się głów- nie technikę otwartą. Dlaczego w przypadku usunięcia całej nerki stosujemy endoskopię, a przy gu- zach wykonuje się operację otwartą? Ponieważ zwykle jest ona trudna tech- nicznie do przeprowadzenia i może wiązać się z większym ryzykiem niedoszczętności. Ta uwaga nie dotyczy jednak zabiegu chi- rurgii oszczędzającej nefrony z wykorzy- staniem robota. Ta jednak w Polsce nie jest dostępna. Inną metodą leczenia guzów nerek jest ich zniszczenie za pomocą temperatury (podgrzanie – radioablacja lub mroże- nie – krioablacja). Jest to możliwe dzięki energii dostarczonej do guza przez wpro- wadzone do niego elektrody lub chłodnice. Należy jednak pamiętać, że rola tych metod nie została jeszcze ugruntowana i często mają one charakter eksperymentalny. Po- winny być stosowane roztropnie, u wybra- nych chorych, a leczenie zawsze powinno być poprzedzone wykonaniem biopsji guza nerki. Podsumowując: podstawowym sposobem leczenia raka nerki jest jego chirurgiczne wycięcie. Jeśli jest to technicznie możliwe powinno się ono ograniczyć do wycięcia jedynie guza nerki, a zastosowaniu technik mało inwazyjnych powinna towarzyszyć roztropność i rozwaga. dr n. med. Michał A. Skrzypczyk Rak pęcherza moczowego