Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 2/2018 (30)

17 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 2, kwiecień 2018 Projekt realizowany ze środków PFRON Rehabilitacja Osoby z rozpoznaną chorobą nowotworo- wą powinny stosować różne rodzaje ćwiczeń fizycznych, które są imdostępne i akceptowa- ne. Ćwiczenia fizyczne poprawiają wydolność i obniżają zmęczenie o średnio 40–50%. Za- lecane są ćwiczenia angażujące duże grupy mięśniowe,naturalne, takie jakspacery,mar- sze z kijkami (nordic walking), biegi, taniec, jazda rowerem (stacjonarnie i w terenie), pły- wanie oraz gimnastyka ogólnousprawniająca. Coraz częściej proponowane jest uzupeł- nianie treningu zdrowotnego elementami ćwiczeń siłowych (z oporem, np. z ciężarka- mi, taśmami lateksowymi). Pacjenci mogą wykonywać ćwiczenia, treningi zdrowotne zarówno indywidual- nie (w warunkach domowych, na świeżym powietrzu, czy pływalni), jak i w zorgani- zowanych grupach (np. Stowarzyszeniach Amazonek). Domowe programy ćwiczeń są wygodniejsze w stosowaniu, ale wyma- gają większej świadomości i samodzielno- ści. Uczestnictwo w zajęcia grupowych, oprócz aspektów psychospołecznych może natomiast wpływać na poprawę sys- tematyczności ćwiczeń, a ponadto może być bezpieczniejsze i lepiej zorganizo- wane metodycznie z racji profesjonalnej opieki instruktora czy fizjoterapeuty. Poziom intensywności Najlepszymi ćwiczeniami dla pacjentów są naturalne formy ruchu, jednak najważ- niejsze jest dostosowanie odpowiedniego poziomu intensywności i czasu ich trwa- nia. W celu uzyskania pozytywnego efektu ćwiczeń fizycznych pacjenci powinni po- dejmować ćwiczenia wytrzymałościo- we z umiarkowaną intensywnością tzn. tętno nie powinno przekraczać 75% maksymalnej liczby odpowiedniej dla wieku (220 minus wiek). Przykład: osoba w wieku 60 lat powinna wykonywać ćwi- czenia z limitem tętna 120. Dla porów- nania, ćwiczenia o niższej intensywności (50–60% częstości akcji serca maksymalnej dostosowanej do wieku) mogą nie przy- nieść korzystnego, oczekiwanego wpływu na wydolność fizyczną. Z drugiej strony, nie trzeba uczestniczyć w intensywnych ćwiczeniach dla poprawy nastroju i obni- żenia zmęczenia; „łagodniejsze” ćwicze- nia mogą redukować niepokój, objawy depresji i wyczerpania organizmu nawet pomimo braku sercowo-naczyniowych korzyści. Aktywność o umiarkowanej intensyw- ności to taka, która wymaga pewnego wy- siłku, ale nie tak intensywnego jak bieg. Dobrym przykładem umiarkowanej ak- tywności jest szybki marsz, taki jakbyśmy spieszyli się na tramwaj lub ważne spotka- nie albo próbowali się rozgrzać. Wysiłki o takiej intensywności to także jazda na rowerze, taniec, czy gry plażowe. Podczas takiego wysiłku fizycznego nie powinni- śmy odczuwać przyspieszonego oddechu (w teście mówienia – możliwość natural- nego wypowiadania się, rozmowy) oraz odczuwać bicia własnego serca. Najbar- dziej wymiernym i obiektywnym spraw- dzianem jest jednak pomiar tętna (ręcznie lub wykorzystując dostępne urządzenia) w trakcie trwania ćwiczeń, które nie po- winno przekraczać górnej zalecanej grani- cy (75% maksymalnego tętna). Innym sposobem oceny poziomu ak- tywności fizycznej jest pomiar dziennej liczby kroków lub wydatku energetycz- nego w kilokaloriach . Uważa się, że zada- walająca liczba kroków, świadcząca o dużej aktywności dziennej to co najmniej 12 000 kroków lub wysiłek powodujący wydatek 150–400 kilokalorii. Zalecanestosowaniećwiczeńoporowych (siłowych) dla pacjentów onkologicznych jest związane głównie z odbudową tkanki mięśniowej i zwiększeniem jej wytrzy- małości siłowej. Ćwiczenia powinny być wykonywane z intensywnością nie większą niż 30–50% ciężaru maksymalnego i pro- wadzone w seriach (rozpoczynając od 1 do 3), powtarzane 12–15 razy. Częstość i czas trwania Czas trwania ćwiczeń fizycznych powi- nien być dobierany indywidualnie, w za- leżności od aktualnego stanu klinicznego czy kondycji pacjenta. Warto zaczynać od 15 minut ćwiczeń i stopniowo je wydłu- żać średnio do 30–40 minut. U pacjentów w dobrej kondycji, po leczeniu radykalnym czas ćwiczeń można wydłużać do 60 minut. W projektowaniu ćwiczeń w wymiarze czasowym dla osób po leczeniu nowotwo- rowym należy uwzględnić także wnioski i spostrzeżenia wynikające z badań nauko- wych. Zaobserwowano, że poziom zmę- czenia wzrastał, gdy długość sesji ćwiczeń przekraczała 60 minut. Aby uniknąć zmęczenia, ćwiczenia nale- ży wykonywać z umiarkowaną intensyw- nością codziennie lub przynajmniej co drugi dzień. Ograniczenia aktywności fizycznej w chorobie nowotworowej Wybór rodzaju, formy, intensywności aktywności fizycznej powinien być do- stosowany indywidualnie dla każdego pacjenta i uwzględniać jego różne obcią- żenia, np.: kardiologiczne, neutropenię, trombocytopenię, obecność przerzutów do kości itp. Nie są to jednak przeciwwskaza- nia bezwzględne do prowadzenia fizjote- rapii. Np. warto wspomnieć, iż właściwie dawkowane ćwiczenia fizyczne nie mają negatywnego wpływu na powstawanie obrzęku limfatycznego. Zarówno ćwiczenia aerobowe, jak oporowe są bezpieczne i po- winny być zalecane wszystkim pacjentom z obrzękiem i bez obrzęku kończyn. Ograniczenie aktywności fizycznej należy uwzględnić przy ciśnieniu rozkurczowym poniżej 45mmHg i powyżej 95mmHg, akcji serca powyżej 100/min, temperaturze ciała powyżej 38°, częstości oddechów powyżej 20/min, infekcji wymagającej antybiotykoterapii, przy czynnych krwawieniach, świeżych wybroczynach oraz poziomie płytek poniżej 50 G/l. Amazonki na zawodach łodzi smoczych