Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 2/2018 (30)

24 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 2, kwiecień 2018 Projekt realizowany ze środków PFRON Dr n. farm. Leszek Borkowski, były prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, WyrobówMedycznych i Produktów Biobójczych, a także pacjent onkologiczny przedstawia listę niektórych leków stosowanych w terapii pacjentów onkologicznych, któremogą mieć wpływ na stany psychiczne. Stany psychiczne pacjenta onkologicznego a farmakoterapia Strach, lęk, depresja, myśli samobójcze, a także bezsenność, majaki, splątanie, omamy są z psychologicznego punktu widzenia normalnymi reakcjami pacjen- ta onkologicznego na chorobę. Wynikają często z traumy otrzymanej diagnozy lub oczekiwania na nią, efektów leczenia ta- kich jak progresja po remisji, oporność na dotychczasowe leczenie, nawrót choroby. Boryka się z nimi wielu chorych na nowo- twory, a wraz nimi leczący ich onkolodzy, pielęgniarki, psychoonkolodzy, bliscy i opie- kunowie. Większość z tych osób nie wie lub zapomina o tym, że te stany psychiczne, niejako naturalnie przypisywane kondycji pacjenta onkologicznego, są czasami na- stępstwem działań niepożądanych stoso- wanych produktów leczniczych. O ile wiedza o działaniach niepożądanych leków onkologicznych takich jak: wymio- ty, nudności, ból kostny jest już powszechna i umiemy im przeciwdziałać, o tyle o skut- kach ubocznych terapii przeciwnowotwo- rowych związanych z psychiką pacjenta wiemy dużomniej. Co gorsza, często je baga- telizujemy, bo przecież to normalne, że rakowi towarzyszy gorsze samopoczucie psychiczne, do depresji włącznie. I nie zadajemy pytania, czy są jakieś inne powody, poza chorobą, które przyczyniają się do złych stanów psy- chicznych pacjenta onkologicznego? Pytanie takie powinny zadać sobie przede wszystkim osoby ordynujące leki pacjen- towi, od lekarza POZ, przez specjalistów leczących choroby współistniejące do on- kologa, pielęgniarki onkologicznej, a także psychonokloga, psychiatrę i osoby wspiera- jące chorego. Powinien je sobie zadać rów- nież pacjent, który obecnie coraz częściej jest świadomym uczestnikiem procesu terapeutycznego. Jego samoobserwacja nie powinna się ograniczać do oceny wyłącznie stanu fizycznego, ale i psychicznego. Wszyst- kie objawy związanego z jego pogorszeniem powinny być zgłaszane lekarzowi prowadzą- cemu, łącznie z prośbą o zweryfikowanie pod tym kątem listy przyjmowanych leków. Leki podawane pacjentom onkologicz- nym można podzielić na: przeciwnowo- tworowe oraz stosowane w leczeniu chorób współistniejących u pacjenta i stymulowane działaniami niepożądanymi wybranej drogi terapeutycznej. Wśród leków mających wpływ na stan psychiczny pacjenta są m.in . poniższe an- tybiotyki: • cyprofloksacyna – reakcje psychotyczne, myśli samobójcze, • lewofloksacyna – myśli samobójcze, • pencylina prokainowa – omamy, lęki, • cefalosporyny – urojenia, iluzje, • gentamycyna – majaczenia, • klarytromycyna – majaczenia, • metronidazol – lęki, urojenia. I nne produkty lecznicze wywołujące działania niepożądane w sferze psychiki to: • interferony – depresje, zachowania samo- bójcze, • Solu-Medrol – nastroje depresyjne i pró- by samobójcze, • estrogeny i gestagen y – stany lękowe. Leki onkologiczne i wywoływane przez nie stany psychiczne to : • bortezomib – myśli samobójcze, zagu- bienie, splątanie, omamy, • dezatynib – wywołuje w trakcie brania często depresje, ale czasami objawy de- presji są dłuższe, stąd potrzebny aktywny follow-up dla pacjentów po zakończonej terapii dezatynibem, • elotuzumab – zmienność nastrojów, de- presja, • imatynib – wywołuje depresję, ale nie- zbyt często, tzn. – częściej niż u jednego pacjenta na tysiąc, ale rzadziej niż u jed- nego na stu. UWAGA! Imatynib stosowany z ketokona- zolem i antybiotykami makrolidowymi może zwiększyć występowanie depresji do nawet częściej niż u 1 na 10 pacjentów. Ponieważ jest on metabolizowany przez CYP3A, to leki hamujące CYP3A4 (ketokonazol, antybiotyki makrolidowe), hamują jednocześnie rozkład imatynibu, prowadząc do wzrostu jego stęże- nia, zwiększają działania niepożądane, czę- stotliwość występowania depresji. • ipilimumab – niezbyt często depresje, • lipilimumab – stany splątania, zmiany stanu umysłowego, depresje, • sorafenib – często depresje, • trastuzumab – bezsenność, lęki, depresje. Osoby leczące pacjenta onkologicznego powinny dysponować listą produktów leczniczych, których działania niepożądane idą w kierunku, np. stymulacji stanów lękowych, depresji czy też objawów psychiatrycznych (pobudzenie, depersonalizacja, omamy, urojenia, psychozy itd.) i sprawdzić czy pacjent nie przyjmuje tych leków. Jest to szczególnie ważne w przypadku pacjentów leczonych przewlekle, u których terapia danym lekiem jest stosowana długo. Dbając o jakość naszego życia w chorobie onkologicznej, nie zapominajmy o naszej psychice, ponieważ odgrywa ona ważną rolę w pokonaniu choroby, a także o tym, że jej moc mogą osłabić przyjmowane przez nas leki, w tym leki onkologiczne. Informuj- my lekarza o naszym stanie psychicznym i wszystkich lekach, które stosujemy.