Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 2/2018 (30)

9 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 2, kwiecień 2018 Projekt realizowany ze środków PFRON Podstawowe wiadomości o aktualnych metodach diagnostyki i leczenia nowotworów układu moczowego – raku nerki i raku pęcherza moczowego przekazują lekarze z Kliniki Urologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego Szpitala im. Prof. W. Orłowskiego w Warszawie, pracujący pod kierunkiem dr hab. n. med. Jakuba Dobrucha (FEBU): Maciej Oszczudłowski i Konrad Bilski oraz dr n. med. Michał A. Skrzypczyk, specjalista urolog, z prestiżowym tytułem FEBU – Fellow of the European Board of Urology. Epidemiologia raka nerki Rak nerki (RN) nie jest częstym nowo- tworem, stanowi 3–4% wszystkich rozpo- znań nowotworów złośliwych w Polsce. Według danych Krajowego Rejestru Nowo- tworów zapadalność na raka nerki w Polsce rośnie, a ponieważ szczyt zachorowań na ten nowotwór przypada na 7. i 8. dekadę życia, to istotny wpływ na to zjawisko ma wydłużająca się średnia życia. Choć licz- ba zgonów z powodu nowotworów nerki, która stopniowo rosła do połowy lat dzie- więćdziesiątych XX wieku, obecnie uległa ustabilizowaniu lub nieznacznie się obniży- ła, to nadal rak nerki cechuje się najwyż- szą śmiertelnością wśród nowotworów układu moczowego. Szacuje się, że około 30–40% chorych na ten nowotwór umiera z jego powodu. Rak nerki jest rozpoznawa- ny u mężczyzn niemal dwukrotnie częściej niż u kobiet. Czynniki ryzyka, objawy i diagnostyka raka nerki Podstawowymi czynnikami ryzyka za- chorowania na raka nerki są: palenie ty- toniu, otyłość oraz nadciśnienie tętnicze . Czynniki te należą do grupy modyfikowal- nych co oznacza, że prowadząc zdrowy styl życia i właściwie się odżywiając, możemy zmniejszyć ryzyko zachorowania na ten nowotwór. Rak nerki najczęściej rozwija się bez- objawowo. Opisywane w przeszłości „kla- syczne” jego objawy tj. krwiomocz, ból oraz guz wyczuwalny przez powłoki jamy brzusznej obecnie stwierdzane są u mniej niż 10% chorych, u których jest rozpozna- wany. U większości chorych do wykrycia tego nowotworu dochodzi przypadkowo, najczęściej podczas badania ultrasonogra- ficznego (USG) wykonywanego z innego powodu. Uważa się, że łatwy dostęp do badań USG miał zasadniczy wpływ na zwiększenie liczby rozpoznań raka nerki. Jednocześnie sprawił, że rozpoznawane obecnie guzy nerek są nieduże i zwykle ograniczone do narządu. Dlatego, aby wykryć ten nowotwór na wczesnym etapie, kiedy jest on w dużym stopniu wyleczalny, zaleca się wykonanie raz w roku USG jamy brzusznej. Leczenie chirurgiczne raka nerki Historia leczenia operacyjnego guzów nerek sięga początków XX wieku. Wobec braku badań obrazowych operowano wów- czas zazwyczaj znacznych rozmiarów guzy nerek. Nie dziwi zatem, że twórca koncep- cji radykalnego wycięcia nerki Charles J. Robson określił jej zakres w taki spo- sób, aby obejmowała oprócz narządu także otaczającą go torebkę tłuszczową, powięź, nadnercze oraz regionalne węzły chłonne. Wobec postępu medycyny oraz po- wszechnego dostępu do badań obrazo- wych i wydłużającego się wieku chorych pojawiły się pytania: czy musimy opero- wać każdego chorego, a jeśli tak, to jaki powinien być zakres operacji? Oczywistym stała się potrzeba zmian w strategii operacji. Początkowo polegała ona na ograniczeniu wskazań do usunięcia nadnercza i węzłów chłonnych. Z czasem częściej dokonywano operacji usunięcia tylko guza nerki z zaoszczędzeniem zdro- wego miąższu narządu. Wreszcie pojawiły się techniki znikomo inwazyjne. Należy jednak pamiętać, że mimo postę- pu, leczenie chirurgiczne jest jedynym, które może zapewnić wyleczenie cho- rego, przy czym jeśli to tylko możliwe, można bezpiecznie ograniczyć jego zakres. Celami takiego leczenia są: • zapewnienie bezpieczeństwa onkologicz- nego, • zminimalizowanie ryzyka powikłań, • zapewnienie możliwie jak najlepszej funkcji nerek po operacji. Obecnie podstawowymi metodami le- czenia operacyjnego są wycięcie całej nerki czyli nefrektomia radykalna oraz wycięcie jedynie guza nerki z pozostawie- niem zdrowego miąższu czyli NSS ( nephron sparing surgery ) czyli chirurgia oszczędza- jąca nefrony – chroniąca funkcję nerki. Usunięcie całej nerki jest wykonywane nadal w sytuacji, gdy nawet niewielki guz położony jest niekorzystnie (np. w sąsiedz- twie dużych naczyń), w przypadku dużych guzów nerek i tych, którym towarzyszą przerzuty raka do nadnerczy. Jeśli leczenie guza nerki musi skutkować jej usunię- ciem, należy dążyć do tego, aby taka ope- racja była wykonana endoskopowo. Rzadką sytuacją, w której otwarta nefrekto- mia radykalna jest metodą z wyboru, jest ope- racja guza nerki, który rozrasta się do światła naczyń żylnych tworząc tak zwany czop. NOWOTWoRY UKŁADU MOCZOWEGO RAK NERKI