Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 6/2018 (34)

18 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 6, grudzień 2018 Projekt realizowany ze środków PFRON Rehabilitacja Rehabilitacja pooperacyjna Głównymi celami postępowania fi- zjoterapeutycznego po zabiegu torako- -chirurgicznym jest doprowadzenie do jak najszybszego rozprężenia miąższu płucnego, zapobieganie powstawaniu powikłań w postaci zapalenia płuc i nie- dodmy, a także wdrożenie postępowania przeciwzakrzepowego oraz przywróce- nie sprawności ogólnej chorego. Pacjenci po operacji mają założo- ny dren do klatki piersiowej, dlatego w pierwszych godzinach po zabiegu należy posadzić pacjenta, aby ułatwić odpływ treści z jamy opłucnowej oraz oklepać klatkę piersiową celem ewaku- acji wydzieliny zalegającej w drzewie oskrzelowym. Istotne jest również ułożenie pacjenta w odpowiedniej pozycji (boku zdrowym), która popra- wia wentylację płuca operowanego. Je- dynie w przypadku pneumonektomii (wycięcia całego płuca), chory powi- nien leżeć na boku operowanym. W pierwszej dobie po zabiegu należy wprowadzić ćwiczenia oddechowe, rozciągające ściany klatki piersiowej i poprawiające ruchomość stawu bar- kowego po stronie operowanej. Ćwi- czyć należy co godzinę, w seriach po 5 powtórzeń każdego ćwiczenia, stop- niowo zwiększając ilość powtórzeń do 10 w serii. Należy pamiętać również o profilaktyce przeciwzakrzepowej. Już w pierwszym dniu dążymy do samodzielnej aktywności chorego. Pacjent najpierw wykonuje ćwiczenia pod nadzorem fizjoterapeuty, a później powinien wykonywać również samo- dzielnie. Bardzo ważny jest również efektywny kaszel , ze stabilizacją rany pooperacyjnej oraz trening oporowy mięśni oddechowych (ten rodzaj tre- ningu jest przeciwwskazany tylko u pa- cjentów po pneumonektomii). Dalsze postępowanie obejmuje spa- cery w obrębie sali i oddziału oraz chodzenie po schodach. Intensywność ćwiczeń wzrasta w zależności od stanu chorego. Dobrze wyedukowany pacjent zdaje sobie sprawę z możliwości powi- kłań związanych z unieruchomieniem. Jednak dochodzący po zabiegu czynnik bólowy i ogólne zmęczenie organizmu utrudnia proces rozpoczęcia rehabilita- cji pooperacyjnej, dlatego wczesne dzia- łania fizjoterapeutyczne odbywają się pod osłoną leków przeciwbólowych. W późniejszej fazie leczenia poope- racyjnego można wprowadzić trening na cykloergometrze nożnym oraz ręcz- nym w połączeniu z marszem oraz cho- dzeniem po schodach. Zalecany czas treningu od 20 do 60 minut. Odpowiednia świadomość chore- go wpływa na jakość wykonywanych działań i jego motywację. Fizjotera- pia pooperacyjna nie kończy się wraz z wypisem ze szpitala. Pacjent otrzy- muje wskazówki dotyczące codziennej aktywności fizycznej oraz możliwości wykonywania ćwiczeń. W zależności od stanu chorego zaleca się kontynu- ację treningu fizycznego w warunkach domowych 3–5 razy w tygodniu pod różnymi postaciami aktywności (np. spacery, nordic walking, rower stacjo- narny lub rekreacyjny). Pływanie lub ćwiczenia w wodzie można rozpocząć dopiero po dokładnym wygojeniu się rany. Niebagatelną rolę w procesie uspraw- niania po zabiegu resekcji tkanki płuc- nej odbywa rodzina, która powinna aktywnie uczestniczyć w programie rehabilitacyjnym, motywując chorego i nadzorując przebieg ćwiczeń. Rehabilitacja chorych na nieoperacyjnego raka płuca Powszechnie wiadomo, że radio- i chemioterapia w zaawansowanym raku płuca ograniczają objawy choro- by. Często jest to grupa pacjentów ze znacznie osłabioną siłą mięśniową oraz ograniczonymi możliwościami loko- mocji ze względu na stopień zaawan- sowania choroby podstawowej oraz dolegliwości towarzyszące. W tej grupie chorych zaleca się przede wszystkim ćwiczenia oddechowe róż- nymi torami oraz trening mięśni od- dechowych , ze względu na wysokie ryzyko możliwości wystąpienia powi- kłań ze strony układu oddechowego. U osób z zaleganiem wydzieliny w dro- gach oddechowych, wskazane jest wykonywanie toalety drzewa oskrze- lowego. W miarę możliwości należy stopnio- wo wprowadzać ćwiczenia małych grup mięśniowych. Badania wykazały również korzystny wpływ treningów o niskiej i umiarkowanej intensywno- ści na stan pacjentów. Niekorzystne jest za to prowadzenie zbyt intensywnych treningów fizycznych ze względu na możliwość obniżenia wydolności i wy- trzymałości tej grupy chorych. Nie należy stosować rehabilitacji pulmonologicznej u pacjentów do 24 godzin po chemioterapii i 2 godzi- nypo radioterapii. Do przeciwwskazań należą również: anemia, małopłytko- wość, neutropenia oraz wystąpienie nudności, wymiotów, znużenia, za- burzeń orientacji, zaburzeń widzenia, osłabienia, bólów mięśniowych i kost- nych (w ciągu ostatnich 24 godzin). Planując fizjoterapię należy wziąć pod uwagę stan fizyczny pacjenta oraz ocenę jego jakości życia. Waż- ne jest, żeby wykształcić u chorego chęć i siłę do podejmowania działań mających na celu szybki powrót do maksymalnej sprawności. Zajęcia po- winny być prowadzone w miłej i cie- płej atmosferze. W proces rehabilitacji powinien być zaangażowany zarówno personel medyczny, jak i chory oraz jego rodzina. Agata Gładzka – magister fizjoterapii, zastepca kierownika Samodzielnej Pracowni Rehabilitacji Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc wWarszawie wyjaśnia zasady postępowania fizjoterapeutycznego pacjentów po leczeniu operacyjnym i u chorych z nieooperacyjnym rakiem płuca. Fizjoterapia pacjentów z rakiem płuca