Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 6/2018 (34)

21 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 6, grudzień 2018 Projekt realizowany ze środków PFRON tygodni, proces wzrostu i obrotu ko- mórek powraca do normy i skóra może ulec wygojeniu, jednak do tego czasu stan ten wiąże się z dolegliwościami bó- lowymi, a także z podatnością na roz- maite infekcje. W przeszłości taki stan niejednokrotnie prowadził do mar- twicy skóry, jednak współcześnie, ze względu na opisany wcześniej postęp w radioterapii, a także rozwój lecze- nia wspomagającego, takie sytuacje są niezwykle rzadkie. Należy zdecydowanie podkreślić, że wśród czynników wpływających na rozwój i nasilenie odczynów popromiennych bardzo dużą grupę stanowią czynniki ryzyka zależne od pacjenta. Wiele badań wykazało, że wysoka wartość wskaźnika masy ciała (BMI – body mass index) i palenie papierosów są czynnikami ryzyka wystąpienia ostrych skórnych odczynów popromiennych. Wiek chorego, typ skóry, uwarunkowania genetyczne, choroby współistniejące i spożywanie alkoholu również mogą być czynnikami ryzyka, jednak nie ma w tym względzie niezbitych dowodów. Opublikowana w ostatnich latach ana- liza, obejmująca grupę ok. 400 kobiet leczonych z powodu raka piersi, wyka- zała, że wystąpienie ciężkich skórnych odczynów popromiennych związane było z całkowitą dawką promieniowa- nia, wysoką wartością BMI, starszym wiekiem oraz paleniem papierosów. Co istotne, najsilniejszy związek z cięż- kim odczynem popromiennym miały duża wartość BMI oraz palenie papie- rosów. W grupie kobiet palących, ry- zyko wystąpienia ciężkich odczynów popromiennych było aż dwukrotnie większe niż u niepalących. Pacjentki z ciężkimi odczynami częściej zgła- szały silniejszy ból i problemy ze snem. Pielęgnacja skóry w czasie radioterapii Badania przeprowadzone w ostat- nich latach wykazały, że jedynie kil- ka produktów do pielęgnacji skóry jest skutecznych w zapobieganiu lub zmniejszaniu nasilenia ostrych odczy- nów skórnych. Może to wynikać z fak- tu, że na rynku obecna jest bardzo szeroka gama preparatów do pielę- gnacji skóry i tym samym wiele z tych produktów nie zostało poddanych formalnej ocenie naukowej. Przez wiele lat w onkologii funkcjonował pogląd, że skóry po napromienianiu nie należy moczyć, dlatego też pacjen- tom zalecano tzw. suchą pielęgnację przez okres 4 do 6 tygodni. Ostatnie lata wykazały jednak, że mycie skó- ry nie tylko nie nasila, ale poprzez poprawę warunków higienicznych wręcz zmniejsza stan zapalny w oko- licy napromienianej. Zachowanie podstawowych zasad higieny, takich jak utrzymanie skóry w czystości przy użyciu wody i mydła, wydaje się bar- dziej użyteczne niż stosowanie po- szczególnych kremów. Wykazano, że używanie mydła i wody jest lepsze niż samej wody, które jest związane z większym ryzykiem wystąpienia mokrego złuszczania. Typ czy marka mydła nie ma znaczenia, jednak lep- sze są mydła łagodne, a należy unikać silnie perfumowanych. Wprofilaktyce i leczeniu wczesnych odczynów popromiennych można zastosować preparaty zawierające d- -panthenol (prowitamina B5), który zwiększa uwodnienie warstwy rogo- wej naskórka, przeciwdziała utracie wody i uelastycznia skórę. Z kolei kwas foliowy przyspiesza regenera- cję komórek skóry i może wspomóc proces ochrony przed tzw. fotostarze- niem. Ze względu na łatwość aplikacji najlepiej stosować preparaty w postaci kremu lub lotionu. Zaleca się jednak, aby bezpośrednio przed napromienianiem wyeliminować środki, które poprzez miejscowe nawilżenie skóry mogą wywołać sztuczne zwiększenie dawki promieniowania pochłoniętej przez powierzchowne warstwy skóry (żele, emulsje nawilżające, kremy, okłady itp.). Dlatego też, wszelkie tego typu środ- ki powinny być stosowane po seansie napromieniania, a nie przed (zwłasz- cza w przeciągu kilku godzin poprze- dzających napromienianie). Środki, które mogą pomóc w ochronie skóry obejmują po- stępowanie przeciwbólowe oraz odpowiednie odżywianie, które wspomaga gojenie ran (dieta wy- sokobiałkowa). Ważne jest również zachowanie ostrożności podczas ekspozycji na słońce, utrzymanie higieny oraz unikanie stosowania ko- smetyków do skóry tuż przed lecze- niem. Podczas radioterapii pacjenci nie powinni nakładać makijażu na obszar napromieniany. Lepiej uży- wać elektrycznych maszynek do golenia zamiast żyletek. Z całą sta- nowczością należy jednak podkreślić, że jednym z najważniejszych dzia- łań, jakie może podjąć pacjent, aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia cięż- kiego odczynu popromiennego, jest zaprzestanie palenia. Podsumowanie Pacjenci z rumieniem powinni co- dziennie myć skórę wodą i łagodnym mydłem oraz nakładać bezzapacho- wy balsam. Suche złuszczanie leczy się w podobny sposób, myjąc co- dziennie skórę wodą z łagodnym mydłem i unikając otarć czy urazów, takich jak ocieranie szyi kołnierzy- kiem koszuli. Przy większym nasi- leniu zmian, do czego dochodzi na szczęście coraz rzadziej, można użyć opatrunków silikonowych lub opa- trunków ze srebrem do przykrycia napromienianego obszaru, jednak nie należy pozostawiać opatrunków ze srebrem na czas napromieniania. Na tym etapie zmian do leczenia można włączać opatrunki pochłania- jące nadmiar wysięku. W przypadku infekcji włączenie miejscowego an- tybiotyku powinno być poprzedzone wykonaniem posiewu i antybiogra- mu. W przypadku martwicy koniecz- na jest konsultacja dermatologiczna, a w sytuacji braku poprawy po lecze- niu zachowawczym konsultacja i le- czenie chirurgiczne. Jakość życia w chorobie nowotworowej