Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 3/2019 (36)

18 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 3, czerwiec 2019 Projekt realizowany ze środków PFRON Innowacje Immunoterapia Każdego dnia w ludzkim organizmie powstają tysiące komórek nowotwo- rowych. Nasz układ odpornościowy potrafi je jednak skutecznie rozpozna- wać i zwalczać. Najważniejszym jego elementem są limfocyty T – wyspecja- lizowane komórki, które za pomocą specjalnych receptorów są w stanie identyfikować cząsteczki (antygeny) typowe dla nowotworu. Niestety cza- sem ten mechanizm zawodzi. Komórki rakowe umykają uwadze limfocytów, a gdy nowotwór jest zaawansowany układ odpornościowy poddaje się i sprawia wrażanie jakby nie dostrze- gał „wroga”. Od dawna podejmowano badania nad wykorzystaniem sił odporno- ściowych organizmu w leczeniu cho- rób nowotworowych. Polegały one na próbie pobudzenia własnych limfo- cytów pacjenta bądź ich wymianie na „nowe”, jak to ma miejsce w przypadku transplantacji szpiku. W ostatnich la- tach opracowano nowatorskie tech- nologie, które ideę immunoterapii wprowadziły na zupełnie nowe tory. Poligonem doświadczalnym w testo- waniu tych metod stały się nowotwo- ry krwi i szpiku tj. hematoonkologia. BiTE-przeciwciała bispecyficzne Przeciwciała bispecyficzne to nowa kategoria leków biologicznych. Skła- dają się one z dwóch fragmentów immunoglobulin, czyli cząsteczek białkowych mających zdolność wią- zania się z określonym antygenem . Jeden z tych fragmentów rozpozna- je antygen nowotworowy, drugi na- tomiast wiąże się z cząsteczką CD3, występującą na powierzchni limfocy- tów T. W ten sposób dochodzi do za- angażowania limfocytów T w walkę z komórkami nowotworu. Najlepiej jak dotąd przebadanym lekiem z tej grupy jest blinatumomab , specyficz- ny dla antygenu CD19. Antygen ten występuje na komórkach większości podtypów ostrej białaczki limfobla- stycznej oraz chłoniaków. I właśnie u chorych na ostrą białaczkę lim- foblastyczną, u których tradycyjna chemioterapia zakończyła się niepo- wodzeniem, przeprowadzono pierwsze badania kliniczne dowodzące skutecz- ności blinatumomabu . Pozwalał on na uzyskanie remisji, tj. stanu, w którym nie wykrywa się komórek białacz- kowych u około połowy pacjentów. U niektórych oznaczało to wyleczenie, u innych umożliwiło wykonanie trans- plantacji szpiku. Blinatumomab został zarejestrowany do leczenia chorych z opornością na chemioterapię lub z nawrotem białaczki, a w ostatnich miesiącach również do zwalczania tzw. minimalnej choroby resztkowej tj. stanu w którym komórki białacz- kowe wykrywa się wyłącznie bardzo czułymi technikami laboratoryjnymi. Z obserwacji klinicznych wiadomo, że obecność „choroby resztkowej” jest związana z bardzo złym rokowaniem; zwykle poprzedza nawrót białacz- ki i świadczy o niepełnej odpowiedzi na chemioterapię. W Polsce leczenie blinatumomabem jest od niedawna objęte refundacją. Dotyczy ono jak dotąd wyłącznie postaci opornych i nawrotowych ostrej białaczki lim- foblastycznej, a nie leczenia chorych z obecnością minimalnej choroby resztkowej. CAR T-cells Technologia CAR T-cells to jak do- tąd najbardziej zaawansowana forma immunoterapii. Polega na wykorzy- staniu zmodyfikowanych genetycznie limfocytów pacjenta. Każdy limfocyt T posiada tylko jeden rodzaj receptora, który pozwala mu rozpoznawać kon- kretny antygen. Jako że układ odporno- ściowy musi bronić nas nie tylko przed nowotworami, ale też bakteriami, wi- rusami, grzybami chorobotwórczymi i pasożytami musi istnieć ogromna licz- ba wariantów tych receptorów. A zatem liczba limfocytów zdolnych rozpoznać konkretny nowotwór jest stosunkowo niewielka. Co więcej, jak wspomnia- łem, u osób z zaawansowaną chorobą limfocyty są w stanie „uśpienia” i nie wykonują prawidłowo swoich funkcji. Technologia CAR T-cells polega na pobraniu z krwi chorego limfocytów, do których następnie, w wyspecjalizo- wanych laboratoriach, za pomocą od- powiednio przygotowanych wirusów Prof. dr hab. n. med. Sebastian Giebel – kierownik Kliniki Transplantacji Szpiku i Onkohematologii CentrumOnkologii Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddziału w Gliwicach. Prezes Polskiej Grupy ds. Leczenia Białaczek u Dorosłych i Polskiej Grupy Badawczej Chłoniaków. Autor 180 publikacji naukowych, w tym europejskich rekomendacji dotyczących leczenia chorych na ostrą białaczkę limfoblastyczną. Międzynarodowy ekspert w dziedzinie transplantacji komórek krwiotwórczych. Technologie BiTE i CAR T-cells czyli immunoterapia w leczeniu nowotworów krwi