Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 3/2019 (36)

20 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 3, czerwiec 2019 Projekt realizowany ze środków PFRON Rehabilitacja choroby, uruchomienie mechanizmów adaptacyjnych, wybranie właściwych stylów radzenia sobie. Style radzenia sobie ze stresem To, jak sobie poradzimy ze stresem w chorobie, zależy także od stylów ra- dzenia sobie. Każdy z nas ma tenden- cje do preferowania jednego z trzech stylów. Pierwszy to styl zadaniowy (aktywny) – celem jest rozwiązanie problemu (poprawa stanu zdrowia). Osoba traktuje chorobę jako wyzwanie, posiada zdolność samoregulacji emocji (obniżenie napięcia i wzbudzenie na- dziei). Drugi to nastawienie na własne przeżycia emocjonalne (pasywny). Taki styl potrafi przebiegać w dwóch kierunkach: • uleganie tendencji do myślenia ży- czeniowego (zniekształcanie rze- czywistości pod wpływem swojego „chciejstwa”) i fantazjowania (wy- obrażanie sobie scenariusza, w którym w sposób jawny lub ukryty spełniam swoje życzenia; życie w iluzji), • zanurzenie się w myślach typu Dla- czego mnie to spotkało? i ruminacjach („przeżuwanie” myśli), co może po- większać poczucie stresu. Trzeci styl – unikający należy do me- chanizmów obronnych. Unikanie i wypieranie myślenia, przeżywania i doświadczania choroby chronią przed lękiem. Niestety, tacy pacjenci najczę- ściej nie leczą się, pogarszają swój stan i w efekcie szkodzą sobie. Strategie radzenia sobie ze stresem Aby moje rozważania były pełne, wymienię jeszcze konstruktywne i de- strukcyjne strategie radzenia sobie ze stresem. Na bazie poprzednich wia- domości czytelnikowi pozostawiam ocenę, które są adaptacyjne, a które nieadaptacyjne. Strategie dotyczące czynności i za- chowań (behawioralne): • ucieczka – podejmowanie działań za- stępczych, „żyję jakby nie było cho- roby”, • altruizm, charytatywność, wolon- tariat – podejmowanie działań ze względu na innych, • unikanie – nie leczenie się, nie branie leków, • aktywność twórcza – uprawianie hobby, sztuki itp. • kompensacja – natychmiastowe za- spakajanie własnych zachcianek sprawiających przyjemność, • wycofanie społeczne – potrzeba izo- lacji, refleksja, • domaganie się uwagi i opieki – uzy- skiwanie „zysków” z chorobywynika- jących z zainteresowania otoczenia. Strategie o charakterze poznawczym (procesy przetwarzania informacji): • odwracanie uwagi od choroby, • akceptacja (rezygnacja z leczenia lub działanie na rzecz leczenia), • dysymulacja – minimalizowanie i wypieranie objawów choroby, • „zachowanie twarzy” – samokontro- la w obecności innych, • analizowanie problemu – rozpozna- wanie, rozważanie, decydowanie, • relatywizowanie – porównywanie swojej sytuacji z innymi, • religijność – szukanie wsparcia w re- ligii, modlenie się, • ruminacje – stałe „przeżuwanie”, roz- myślanie o chorobie, • nadawanie znaczenia – zmiana hie- rarchii, przewartościowanie celów życiowych, • wiara w siebie – pozytywna ocena własnych możliwości. Strategie dotyczące emocji (regulacja uczuć): • bunt – protest wobec choroby i jej konsekwencji, • wyrażanie emocji – ekspresja gnie- wu, złości, irytacji, • supresja – nie dopuszczanie uczuć adekwatnych do sytuacji, • optymizm – przekonanie, że trudno- ści zostaną przezwyciężone, • pasywna współpraca – przenoszenie odpowiedzialności na inną osobę, • rezygnacja, fatalizm – utrata nadziei, • samooskarżanie – poszukiwanie błę- dów w sobie, poczucie winy. Rozwój potraumatyczny Nie wybaczyłabym sobie, gdybym nie wspomniała o tym, że znaczące kryzy- sy życiowe, tak jak ciężka choroba, są okazją do znaczących zmian w życiu człowieka. Psychologowie nazywa- ją to rozwojem potraumatycznym. Czasami chorzy generują takie zasoby wewnętrzne, które pozwalają im na pozytywną zmianę w podstawowych schematach świata oraz schematach „ja”. Odnajdują oni osobistą siłę, ra- dość życia i nowe możliwości. Zwięk- sza się poczucie rozumienia sensu życia, altruizm, następuje rozwój re- ligijny i/lub duchowy, poprawiają się relacje z innymi ludźmi. Niestety, nie zawsze. Pomoc specjalistyczna w zaburzeniach adaptacyjnych Kiedy już doświadczamy różnorakich kryzysów emocjonalnych, czy społecz- nych, warto skorzystać z pomocy spe- cjalistów - psychologa i/lub psychiatry, uczestniczyć w odpowiedniej terapii. Nie warto z tym zwlekać z powodów podanych w podrozdziale Następstwa stresu . Dobre poradnie psychoonko- logii obejmują kompleksową opieką psychologiczną pacjentów oraz ich bliskich. Pomoc psychologiczna skiero- wana jest także do pacjentów w trakcie hospitalizacji i do pacjentów leczonych w trybie ambulatoryjnym. Prowadzone są następujące formy pomocy: Interwencja kryzysowa – doraźna pomoc psychologiczna skierowana do osób, które dowiadują się o diagnozie choroby nowotworowej lub znajdują się w innym kryzysowymmomencie jej przebiegu (wznowa, choroba rozsiana). Terapia krótkoterminowa – obej- muje kilka spotkań z psychologiem poświęconych pracy nad aktualnymi trudnościami psychologicznymi cho- rych i/lub ich bliskich. Terapia nastawiona na problem – jest to praca terapeutyczna z psy- chologiem skierowana na poszukiwa- nie optymalnych rozwiązań problemu zgłaszanego przez pacjenta. Terapia podtrzymująca – obejmuje wsparcie psychologiczne w radzeniu sobie z problemami psychospołeczny- mi pacjenta. Grupa wsparcia dla pacjentów – za- jęcia grupowe mające na celu wsparcie psychologiczne osób na różnym etapie choroby nowotworowej.