Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 3/2019 (36)

22 „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 3, czerwiec 2019 Projekt realizowany ze środków PFRON Jakość życia w chorobie nowotworowej pacjentów na różnych etapach prze- biegu klinicznego choroby. Bóle kost- ne są pierwszym objawem szpiczaka u około 70% chorych, u 60% wystę- pują złamania patologiczne, a u 20% ucisk rdzenia kręgowego. Z chorobą kostną związane jest zwiększenie stę- żenia wapnia w surowicy krwi. Do naj- częstszych lokalizacji zmian kostnych należy miednica i dolny odcinek krę- gosłupa, dlatego objawy szpiczaka są często interpretowane jako dolegliwo- ści w przebiegu choroby zwyrodnienio- wej kręgosłupa, co wpływa na znaczne opóźnienie ustalenia właściwego roz- poznania. Metodą aktualnie zalecaną w diagnostyce choroby kostnej jest niskodawkowana tomografia całe- go ciała, ewentualnie rezonans całe- go ciała lub pozytonowa tomografia emisyjna połączona z tomografią komputerową (PET/CT). Podstawową rolę w leczeniu choroby kostnej odgrywają bisfosfoniany, któ- re są jedyną grupą leków zatwierdzoną w tym wskazaniu. Najczęściej stoso- wanym obecnie lekiem jest podawany w postaci dożylnej kwas zoledronowy. Należy pamiętać o suplementacji wi- taminy D3 (600 mg dz., ocena stężenia 1 x w roku) oraz suplementacji wap- nia (400 IU dz.) i ocenie jego stężenia przed każdym wlewem. Nie należy stosować bisfosfonianów dożylnych u chorych z ciężką niewydolnością nerek. Można wówczas zastosować preparat doustny – klodronian. Do działań niepożądanych bisfos- fonianów należą objawy związane z wlewem leku (rzekomogrypowe z go- rączką, zmęczeniem, złym samopoczu- ciem, bólami mięśni, kości i stawów), występujące u około 40% chorych, nie- wydolność nerek (rzadkie powikłanie) oraz jałowa martwica kości szczęki, która dotyczy około 2–10% chorych. Do czynników ryzyka należą: inwa- zyjne zabiegi stomatologiczne, brak hi- gieny jamy ustnej, dłuższy czas trwania choroby i dłuższy czas stosowania bis- fosfonianów. Przed rozpoczęciem le- czenia niezbędne jest przeprowadzenie sanacji jamy ustnej. W trakcie leczenia należy dbać o higienę jamy ustnej, moż- na stosować leczenie zachowawcze, ale należy unikać inwazyjnych zabiegów (w tym ekstrakcji zębów). Po zabie- gach stomatologicznych zalecana jest profilaktyczna antybiotykoterapia. W przypadku inwazyjnych zabiegów leczenie należy odstawić na około 3–1 miesiąc przed i do zagojenia. Choroba kostna może wywoływać silne dolegliwości bólowe. Należy jed- nak pamiętać, że ból, zwłaszcza w od- cinku lędźwiowym kręgosłupa może być wywołany innymi przyczynami (np. choroba zwyrodnieniowa), nie- związanymi ze szpiczakiem. W przy- padku bólu o niewielkim nasileniu stosuje się paracetamol , przy bólach o umiarkowanym nasileniu: tramadol , kodeinę , a silne bóle wymagają zastoso- wania narkotycznych leków przeciwbó- lowych w postaci plastrów lub tabletek. Uważa się, że przy dostępnych obec- nie możliwościach leczenia chorzy na nowotwory nie powinni cierpieć z po- wodu dolegliwości bólowych. Należy unikać niesteroidowych leków przeciwzapalnych (działanie przeciw- bólowe) i zawsze informować lekarza o dolegliwościach ze strony układu kostno-stawowego lub objawach mo- gących sugerować podwyższone stęże- nie wapnia we krwi (ogólne osłabienie, problemy z koncentracją, zwiększone pragnienie, zwiększenie wydalania mo- czu, zaparcia, brak apetytu, bóle brzu- cha, nudności, wymioty, osłabienie mięśni, uczucie zmęczenia, senność). Niewydolność nerek: kolejnym powi- kłaniem szpiczaka o istotnym wpływie na jakość życia jest niewydolność ne- rek, która występuje u około 25–50% chorych, może być pierwszym ob- jawem szpiczaka i u części chorych wymaga prowadzenia czasowej lub stałej dializoterapii. Należy przy tym pamiętać o innych możliwych przyczy- nach, takich jak: nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zakażenia. Ważne jest, aby unikać dodatkowych czynników ryzy- ka wystąpienia niewydolności nerek, takich jak: odwodnienie, zakażenia, hiperkalcemia, leki nefrotoksyczne (niesteroidowe leki przeciwzapalne, antybiotyki aminoglikozydowe oraz środki kontrastowe np. stosowane przy tomografii komputerowej). Kluczowe znaczenie w codziennym życiu ma właściwe nawodnienie, czyli przyj- mowanie 2–3 litrów płynów na dobę (8–12 szklanek). Wystąpienie niewy- dolności nerek u chorego na szpicza- ka jest stanem naglącym. Niezbędne jest natychmiastowe wdrożenie lecze- nia przeciwszpiczakowego w celu jak najszybszej poprawy funkcji nerek, a u chorych dializowanych uniezależ- nienie od dializ. Niedokrwistość: z niekorzystnym wpływem na jakość życia wiąże się również niedokrwistość, często obser- wowana u chorych na szpiczaka (75% przy rozpoznaniu choroby). Przyczy- na niedokrwistości jest złożona, do naj- ważniejszych przyczyn należy zajęcie szpiku przez nowotworowe plazmocy- ty i niedobór erytropoetyny, hormonu stymulującego powstawanie krwinek czerwonych wytwarzanego w nerkach. Do objawów niedokrwistości należą: zmęczenie, osłabienie, zmniejszenie tolerancji wysiłku, bladość, duszność, kołatanie serca. Niedokrwistość wy- wiera istotny wpływ na upośledzenie jakości życia i gorszą tolerancję lecze- nia. Wraz z uzyskaniem odpowiedzi na leczenie szpiczaka, zwykle obser- wuje się ustąpienie niedokrwistości. W leczeniu wspomagającym można stosować preparaty rekombinowanej erytropoetyny, stymulujące wytwa- rzanie krwinek czerwonych. Działania niepożądane leczenia przeciwnowotworowego U większości chorych skuteczne le- czenie przeciwnowotworowe wpływa na ustąpienie i zmniejszenie powikłań narządowych związanych ze szpi- czakiem. Należy jednak pamiętać, że działania niepożądane leczenia przeciwszpiczakowego mogą wywie- rać niekorzystny wpływ na jakość życia chorych. Przykładem może być polineuropatia dotycząca ner- wów obwodowych, która może być powikłaniem leczenia talidomidem i bortezomibem , leków standardo- wo stosowanych w leczeniu szpiczaka w Polsce. Polineuropatia może obja- wiać się zaburzeniami czucia, drętwie- niem, mrowieniem, cierpnięciem kończyn (tzw. parestezje). Zaburzenia