Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 2/2020 (41)

Standardy opieki onkologicznej „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 2, kwiecień 2020 17 Projekt realizowany ze środków PFRON ŚCIEŻKA DIAGNOSTYKI I LECZENIA PACJENTA Z RAKIEM WĄTROBOWOKOMÓRKOWYM Przewodnik po ścieżce diagnostyki i leczenia raka wątrobowokomórkowego – co powinieneś/aś wiedzieć, jakie pytania zadać lekarzowi w przypadku diagnozy KROK 1 OBJAWY RAKA WĄRTOBOWOKOMÓRKOWEGO – zachowaj czujność onkologiczną 1. Nie daj się zwieść – na początkowym etapie rozwoju rak wątrobowokomórkowy rozwija się bezobjawowo lub daje objawy nieswoiste przypomina- jące symptomy wielu chorób, takie jak: pobolewanie nadbrzusza, uczucie ciężkości w górnej części brzucha, wzdęcia, uczucie zmęczenia i osłabienia. 2. Nasilenie tych symptomów (lub jednego z nich) i zmiana częstości ich występowania jest sygnałem do uważnej obserwacji organizmu. 3. Szczególną czujność onkologiczną powinny zachować osoby z marskością wątroby, ponieważ rak wątrobowokomórkowy rozwija się w większości przy- padków (80-90%) u osób z tą chorobą, a objawy marskości wątroby są często mylone z objawami raka wątrobowokomórkowego. 2. Powinieneś/aś bezwzględnie zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego, jeśli pojawią się i będą się utrzymywać przez okres 3 tygodni objawy (lub jeden z nich) charakterystyczne dla późnego etapu rozwoju raka wątrobowokomórkowego: tępy, słabo nasilony ból w prawym podżebrzu, uczucie pełności w nadbrzu- szu, wzdęcia brzucha i napięty brzuch, wyczuwalny guz w prawym podżebrzu, powiększenie wątroby, osłabienie, męczliwość, stany podgorączkowe, utrata apetytu, obrzęki kończyn dolnych, bolesne skurcze mięśni (szczególnie w godzinach nocnych), jasny stolec i ciemny mocz, utrata masy ciała. 3. Powinieneś widzieć, że w trakcie rozwoju raka wątroby mogą pojawić się także zmiany skórne: zapalenie skórno-mięśniowe, pęcherzyca liściasta, rogowa- cenie słoneczne, późna porfiria skórna, łupież okrągły. 4. Ważnym sygnałem możliwego rozwoju raka wątrobowokomórkowego, którego nie powinieneś/aś przeoczyć jest szybkie i pozbawione wyraźnych przyczyn pogorszenie czynności wątroby z wystąpieniem żółtaczki (zażółcenie skóry i oczu), wodobrzusza lub encefalopatii, czyli przewlekłego lub trwałego uszkodzenia mózgu. 5. Zwróć też uwagę – zapytaj o to swojego lekarza rodzinnego – czy nie wystąpił u Ciebie, któryś z zespołów paranowotworowych związanych z wytwarza- niem aktywnych biologicznie związków. Zespoły te nie są rzadkie w raku wątrobowokomórkowym i zwykle wiążą się z gorszym rokowaniem – hipoglikemia (niedocukrzenie), hipercholesterolemia (nadmierny poziom cholesterolu we krwi), erytrocytoza (zwiększona liczba czerwonych ciałek krwi), hiperkalcemia (podwyższenie stężenia wapnia w surowicy krwi). 6. Powyższe objawy powinny wzmóc Twoją czujność onkologiczną, zwłaszcza, jeśli należysz do grupy o podwyższonym ryzyku zachorowania na raka wątro- bowokomórkowego, do której zaliczane są osoby: • zakażone wirusem zapalenia wątroby typu B(HBV) lub C(HCV) – rak wątroby może rozwinąć się po wielu latach zakażenia jednym z tych wirusów przez krew lub kontakty seksualne • z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby • nadmiernie pijące alkohol – picie więcej niż dwóch drinków dziennie, przez wiele lat • narażone na działanie substancji toksycznych np. aflatoksyny z pleśni występującej na fistaszkach, zbożu, migdałach w wilgotnych rejonach tropikalnych • z ostrą porfirią wątrobową i porfirią cutaneatarda • z nadmiernym gromadzeniem się żelaza w wątrobie i innych narządach • z pierwotną marskością żółciową wątroby • z niealkoholowym stłuszczeniowym zapaleniem wątroby (NASH) powiązanym z zespołem metabolicznym, cukrzycą i otyłością • z niedoborem alfa-1 antytrypsyny (a1ATD) • palące papierosy, w szczególności palacze pijący alkohol • z zakażeniem HIV. UWAGA! Jeśli zauważysz u siebie, któryś z powyższych objawów, utrzymujący się dłużej niż 3 tygodnie, powinieneś/aś udać się do lekarza rodzinnego. KROK 2 PODEJRZENIE RAKA WĄTROBY – wizyta u lekarza medycyny rodzinnej 1. Zacznij od wizyty u lekarza specjalisty medycyny rodzinnej. Lekarz rodzinny wykona badanie podmiotowe i przedmiotowe: • badanie dotykowe narządów jamy brzusznej w celu stwierdzenia czy nie ma zmian w ich kształcie i rozmiarze, zgrubień, a także bolesności, • sprawdzenie czy nie wystąpiło wodobrzusze, zażółcenie skóry i oczu, wskazujące na żółtaczkę. 2. Podstawowym badaniem, które powinien zlecić lekarz rodzinny jest test krwi na obecność alfa-fetoproteiny (AFP), której wysoki poziom powyżej 400 ng/mL może oznaczać raka wątroby. Marker ten może być podwyższony także w innych chorobach wątroby. 3. Lekarz rodzinny może także zlecić inne badania, których nieprawidłowe wyniki mogą, ale nie muszą wskazać na proces nowotworowy, np. podstawowe badania laboratoryjne – morfologia z rozmazem, badanie ogólne moczu oraz dodatkowo badania biochemiczne – stężenie w surowicy krwi kreatyniny, mocznika, sodu, potasu, wapnia, bilirubiny oraz parametry krzepnięcia krwi. 4. Lekarz rodzinny skieruje Cię też na badania obrazowe: USG jamy brzusznej. 5. Z wynikami badań laboratoryjnych i obrazowych udaj się na kolejną wizytę do swojego lekarza rodzinnego, który skieruje Cię do odpowiedniego specjalisty: gastrologa, hepatologa lub onkologa, jeśli wyniki badań wskazywać będą na raka wątroby. UWAGA! Jeśli Twój lekarz rodzinny poinformuje Cię o podejrzeniu raka wątroby, poproś o wystawienie karty diagnostyki i leczenia onkologicznego, tzw. Karty DiLO, która umożliwi Ci wizytę u specjalisty bez kolejki oraz szybkie przejście diagnostyki i rozpoczęcie leczenia, co jest kluczowe w terapii pacjentów z rakiem wątroby.