Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 5/2020 (44)

Temat numeru Projekt realizowany ze środków PFRON „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 5, październik 2020 16 Mgr Barbara Jobda, pielęgniarka onkologiczna. Współzałożycielka oraz aktualna prezes Polskiego Stowarzyszenia Pielęgniarek Onkologicznych. Od ponad 30. lat pracuje w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Inicjatorka powołania specjalizacji z pielęgniarstwa onkologicznego. Od wielu lat współpracuje i wspiera organizacje pacjentów onkologicznych. Barbara Jobda wyjaśnia na czym polega zabieg przetoczenia krwi i jakie mogą wystąpić działania niepożądane transplantacji. Co pacjent powinien wiedzieć o przetoczeniu krwi? Transfuzja, czyli przetaczanie krwi i jej preparatów Transfuzja, inaczej przetaczanie krwi jest procedurą bardzo często wykonywaną na oddziałach operacyjnych, onkologicznych, hematologicznych, intensywnej terapii czy ratunkowych. Biorcami krwi i jej preparatów są osoby leczone z powodu nowotworów, chorujące na różne rodzaje niedokrwistości, małopłytkowość i inne choroby hematologiczne. Wskazania do transfuzji krwi i produk- tu krwiopochodnego są indywidualne, a decyzję o przetoczeniu podejmuje się przede wszystkim na podstawie stanu klinicznego pacjenta. Obecnie odcho- dzi się od przetaczania krwi pełnej, coraz częściej przetaczane są specjalnie przygotowane jej wyodrębnione skład- niki. Dzięki temu chory poddany zabie- gowi transfuzji otrzymuje preparat za- wierający tylko te składniki krwi, których bezpośrednio potrzebuje. W transfuzjologii stosuje się następu- jące preparaty produkowane z krwi pobranej od dawców: • krew pełna konserwowana ( KPK ), • koncentrat krwinek czerwonych ( KKCz ), • koncentrat krwinek płytkowych ( KKP ), • koncentrat granulocytarny ( KG ), • osocze świeżo mrożone (ang. fresh frozen plasma – FFP ), • koncentraty specjalistyczne białek osocza, takie jak albuminy, immu- noglobuliny lub czynniki krzep- nięcia. Przetoczenia u pacjentów hematoonkologicznych To, ile przetoczeń i jakich składników będzie potrzebować dany pacjent – za- leży od wielu czynników. Pacjenci he- matoonkologiczni to grupa chorych, która często poddawana jest trans- fuzjom. Zapotrzebowanie na preparaty krwiopochodne takie jak koncentrat krwinek czerwonych czy koncentrat krwinek płytkowych, wzrasta bowiem wraz z rozwojem choroby upośledzają- cej prawidłowe funkcjonowanie szpiku. Pacjenci z niedokrwistością aplastycz- ną, z zespołami mielodysplastycznymi i ostrymi białaczkami potrzebują więcej przetoczeń w porównaniu do innych chorych. Wskazaniem do trans- fuzji mogą być także powikłania w trak- cie leczenia, które znacznie zwiększają zapotrzebowanie organizmu na krwinki czerwone czy płytki krwi. Preparaty przetaczane chorym na MDS Chorzy z MDS (zespołem mielodyspla- stycznym) są tą grupą, dla której przetoczenia są bardzo istotnym ele- mentem terapii. Najczęstszymi prepara- tami przetaczanymi tym chorym są: • Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz). Powstaje on przez usunię- cie większości osocza z krwi pełnej. Zawiera krwinki czerwone, leuko- cyty, płytki krwi. Istnieje kilka typów preparatówKKCz. U chorych z MDS najczęściej stosuje się KKCz. „napromieniowany”, czyli podany naświetleniu promieniowaniem jo- nizującym. Ma to na celu „wyłącze- nie” krwinek białych znajdujących się w preparacie i możliwości wywołania przez nie powikłań. Przetoczenie koncentratu wykonuje się zwykle co kilka tygodni, choć jest to bardzo indywidualne – jedni chorzy wymagają przetoczeń co 10-14 dni, a inni co 6 tygodni. • Koncentrat krwinek płytkowych (KKP) , czyli zawiesina krwinek płytkowych. Wskazaniem do prze- toczenia może być małopłytkowość, zaburzenia czynności płytek. Prepa- raty płytek wymagają przetaczania co kilka dni. • Krioprecypitat to koncentrat czyn- ników krzepnięcia (VIII, XII, von Willebranda, fibrynogenu, fibronek- tyny) uzyskiwanym z jednej jedno- stki pobranego osocza. Krioprecy- pitat podawany jest u chorych z roz- maitymi zaburzeniami krzepnięcia krwi, gdy niedostępne są preparaty brakujących im czynników krzep- nięcia. Inne składniki krwi przetaczane chorym W zależności od rodzaju choroby i za- potrzebowania na brakujące składniki krwi chory może wymagać przetoczenia innych preparatów krwi jak np.: • Osocze świeżo mrożone (FFP – fresh frozen plasma ) zawiera samo