Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 5/2020 (44)

Temat numeru „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 5, październik 2020 17 Projekt realizowany ze środków PFRON osocze krwi bez zawieszonychwnim krwinek, które po uzyskaniu jest niezwłocznie zamrażane. Zawiera ono wszystkie niezbędne czynniki krzepnięcia i białka zarówno trans- portujące, jak i odpowiadające za odporność organizmu. • Koncentrat granulocytarny (KG) zawiera jeden rodzaj krwinek bia- łych – granulocytów – otrzymany od dawcy metodą aferezy. Prepa- rat ten podawany jest bardzo rzad- ko u chorych, którzy nie wytwarzają wystarczająco dużej liczby granulo- cytów. • Albuminy, czyli białka transportu- jące niezbędne substancje, wodę itd. Uzyskiwane są po przetworze- niu osocza. Podaje się je pacjentom, którzy samodzielnie nie są w stanie ich produkować (np. chorzy z nie- wydolnością wątroby). • Immunoglobuliny to preparaty przeciwciał odpornościowych uzys- kiwane z osocza wielu dawców. Zawierają one niezbędne białka odpowiedzialne za ochronę orga- nizmu przed infekcjami (przeciw- ciała). Podawane są u chorych z nie- doborami odporności, którzy nie są w stanie samodzielnie takich prze- ciwciał wytwarzać, ponadto w roz- maitych stanach chorobowych o podłożu immunologicznym. Przygotowanie pacjenta do transfuzji – aspekty prawne Wszystkie przetoczenia muszą się od- bywać w szpitalu. Pobyt trwa zwykle od 1 do 2 dni, co spowodowane jest zaleceniem obserwacji pacjenta pod kątem działań niepożądanych przez co najmniej 12 godzin. Koncentraty krwi, które chory otrzymuje, muszą być do- brane pod względem grupy krwi, gdyż przetoczenie krwi niewłaściwej grupy skutkowałoby bardzo gwałtownymi reakcjami immunologicznymi, które mogłyby się nawet zakończyć śmiertel- nie. W Polsce zabieg przetaczania krwi mogą wykonać osoby do niego up- rawnione: lekarz, pielęgniarka, położna lub ratownik medyczny, które są obo- wiązane do ukończenia określonego w przepisach szkolenia (szkolenie to trzeba aktualizować raz na 4 lata). Szczegółowy sposób i organizację lecze- nia krwią w podmiotach leczniczych wykonujących działalność leczniczą re- guluje Rozporządzenie Ministra Zdro- wia z 16.10.2017 r. w sprawie leczenia krwią w podmiotach leczniczych (zno- welizowane w 2019 r.). Zgodnie z tym rozporządzeniem o prze- toczeniu krwi lub jego składników de- cyduje lekarz prowadzący leczenie pa- cjenta. Jest on także odpowiedzialny za wypełnienie i złożenie zamówienia oraz całość zabiegu przetoczenia. Należy również wspomnieć, że aby dokonać przetoczenia krwi trzeba uzyskać na to zgodę od biorcy. Zanim pacjent podpisze takową zgodę lekarz musi udzielić zrozumiałych informacji na temat transfuzji, stopnia jej ryzyka, przewidywanych korzyści oraz istnie- jących alternatywnych metod zastępu- jących krew nawet wtedy, gdy nie są dostępne w danym ośrodku leczniczym. W zależności od wieku pacjenta zgodę na zabieg wyraża on sam (powyżej 18 roku życia), jego przedstawiciel ustawowy (do 16. roku życia) lub obaj łącznie (wiek: 16-18 lat). Przed zamówieniem krwi należy sprawdzić, czy w dokumentacji me- dycznej pacjenta znajduje się wynik badania grupy krwi, przy czym za wia- rygodny można uznać wyłącznie wynik badania grupy krwi wpisany w karcie identyfikacyjnej grupy krwi lub wynik z pracowni serologii lub immunologii transfuzjologicznej. Na podstawie wyni- ku badania grupy krwi lekarz wypełnia zamówienie indywidualne na krew i jej składniki. Przygotowanie do przetaczania składników krwi – próba krzyżowa Przetaczanie krwi jest zabiegiem od- bywającym się w placówce leczniczej. Proces przetaczania krwi przebiega z zachowaniem ściśle określonej kolej- ności poszczególnych czynności za- biegu. Pozwala to na wyeliminowanie jakichkolwiek błędów w czasie procesu i zapewnieniu biorcy całkowitego bez- pieczeństwa. Pacjent, który ma zaplanowaną trans- fuzję zgłasza się do szpitala w ustalo- nym terminie. Procedurę rozpoczyna założenie wkłucia do żyły (jeśli pacjent nie ma stałego dostępu, np. cewnika centralnego czy portu naczyniowego). Następnie pielęgniarka pobiera próbkę krwi na próbę krzyżową, co najmniej 8 ml (dorosły) lub 2–5 ml (dzieci). Bezpośrednio po pobraniu krwi, w obecności chorego i na podstawie danych uzyskanych od niego, opisuje probówki kodem kreskowym lub wpi- suje na etykiecie probówek: nazwisko i imię (drukowanymi literami) oraz datę urodzenia chorego lub PESEL. Próbki krwi odsyłane są do laborato- rium, gdzie wykonywana jest próba krzyżowa na zgodność krwi dawcy i biorcy. Próba krzyżowa polega na łączeniu małych próbek krwi dawcy i biorcy w celu ustalenia czy przetoczenie krwi będzie bezpieczne. Jeżeli nie dojdzie do zlepiania (aglutynacja) lub rozpadu (hemoliza) krwinek w połączonej próbce, próba krzyżowa jest zgodna i preparat krwi można przetoczyć pacjentowi. Ważność tej próby wynosi 48 godzin, jeśli w tym czasie przetoczenie nie odbyło się, należy wykonać nową próbę. Czas oczekiwania na wynik próby krzyżowej na zgodność zależy od specyfiki placówki i trwa od 1,5 do 3 godzin. Po otrzymaniu wyniku zgod- nej próby krzyżowej można rozpocząć przetoczenie. Zabieg przetoczenia Krew i poszczególne jej składniki są przetaczane przez wenflon (kaniula dożylna) w formie wlewu dożylnego. Przed rozpoczęciem zawsze konieczne jest sprawdzenie danych na preparacie: daty ważności, daty ważności próby krzyżowej i jej zgodności z posiadanym preparatem krwi. Preparat jest oceniany wizualnie pod kątem zmian koloru, kon- systencji, obecności skrzepów. Wszyst- kie dane są wprowadzane do książki transfuzyjnej. Krew podłączana jest przez pielęg- niarkę w obecności lekarza. Chory po- winienprzyjąćdogodnąpozycję, kończy- na z wkłuciem, do którego podłączany jest wlew, powinna być wygodnie ułożo- na, a wkłucie zabezpieczone.