Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 5/2020 (44)

Temat numeru Projekt realizowany ze środków PFRON „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 5, październik 2020 18 Przed podłączeniemdokonuje się iden- tyfikacji chorego (potwierdza się dane personalne) i sprawdza ich zgodność z danymi na wyniku próby krzyżowej i preparacie. Lekarz lub uprawniona do tego pielęgniarka/położna, którzy dokonali oceny zgodności krwi lub jej składnika z biorcą, składają swój podpis na formularzu zawierającym wynik pró- by zgodności lub na karcie zgodności. Przetoczenie poprzedzone jest krótkim badaniem pacjenta z oceną akcji serca, wartości ciśnienia tętniczego oraz temperatury ciała. Równocześnie pacjent informowany jest o bezwzględnej konieczności samoobserwacji i zgłaszania niezwłocznie takich objawów niepokojących jak: dreszcze, wysypka, zaczerwienienia skóry, nagły wzrost temperatury ciała, zawroty głowy, duszność, ból w klatce piersiowej, ból kończyn lub okolicy lędźwiowej czy ból w miejscu wkłucia. Po podłączeniu wlewu obserwuje się, jak się czuje biorca i czy nie występują reakcje niepożądane. Po 15 minutach od podłączenia krwi ponownie spraw- dzane są parametry, czyli RR oraz tętno, kontroluje się również szybkość wlewu, drożność aparatu oraz wkłucie. Przez cały czas transfuzji pacjent jest monitorowany pod kątem wystąpienia objawów niepożądanych. Obserwacja po transfuzji Po zakończeniu przetoczenia ponow- nie należy zmierzyć temperaturę, tętno i ciśnienie tętnicze krwi pacjenta. Czas przetaczania krwi i jej skład- ników jest różny w zależności od prze- taczanego preparatu i tak: koncentrat krwinek czerwonych przetaczany jest do 4 godzin, koncentrat płytkowy do 20-30 minut, krioprecypitat do 30 mi- nut, osocze do 45 minut. Każde przetoczenie preparatu krwi wpisywane jest do historii choroby pa- cjenta, karty gorączkowej i specjalnej książki transfuzyjnej. Powikłania wczesne po przetoczeniu preparatów krwi Najczęściej objawy powikłań po prze- taczaniu preparatów krwi są skutkiem uczulenia biorcy na pewne składniki podawanej krwi. Powikłania wczesne mogą wystąpić od momentu rozpoczęcia procedury do 24 godzin po jej zakończeniu. Mogą się one objawiać: nagłym wzrostem temperatury ciała, dreszczami, bólem w miejscu wkłucia, w klatce piersiowej, bólem brzucha, zmianami ciśnienia tętniczego krwi, zaburzeniami oddychania, zmianami skórnymi, takimi jak pokrzywka, nudnościami, wymiotami, ciemnym zabarwieniem moczu. Najbardziej niebezpiecznym powikła- niem wczesnym jest ostry odczyn he- molityczny wywołany przez niezgod- ność krwi dawcy i biorcy w układzie AB0. Jednakże jego wystąpienie jest mało prawdopodobne pod warunkiem prawidłowego przeprowadzenia próby krzyżowej i przestrzegania procedury identyfikacji biorcy. Powikłania późne transfuzji Powikłania późne przetoczeń mogą być bardzo liczne, jednak dzięki zdobyczom nauki ostatnich dekad zostały one bardzo ograniczone. W dalszym ciągu istnieje ryzyko przeniesienia chorób zakaźnych (szczególnie wirusów), choć jest to bardzo mało prawdopodobne. U niektórych biorców może wystąpić opóźniony odczyn hemolityczny przebiegający z gorączką, wzrostem poziomu bilirubiny i spadkiem hemoglobiny – zwykle nie wymagający leczenia. W odniesieniu do pacjentów hemato- onkologicznych, którzy są częstymi biorcami preparatów krwi typowymi powikłaniami są: • Nadmierne nagromadzenie żelaza w organizmie u wielokrotnych biorców koncentratów krwinek czerwonych z uwagi na brak moż- liwości samoistnego wydalania jego nadmiaru. Powoduje to uszkodzenie ważnych narządów takich jak serce i trzustka i wymaga podawanie do- datkowych leków (tzw. chelatują- cych), które usuwają jego nadmiar. • W zespole mielodysplastycznym przy wielokrotnych toczeniach może także dojść do wytworzenia przeciwciał, które powodują „uczu- lenie” chorego na grupy krwi, które nie są rutynowo oznaczane i praw- dopodobieństwo takich reakcji jest większe. Dlatego z czasem dobiera- nie krwi u chorych, którzy mają częste przetoczenia staje się coraz trudniejsze. Inne choroby poprzetoczeniowe – – Plamica poprzetoczeniowa (małopłytkowość poprzetoczeniowa) powstaje z powodu niszczenia trombocytów (płytek krwi) przez alloprzeciwciała przeciwpłytkowe. Charakteryzuje się spadkiem pozio- mu płytek krwi i uogólnioną plamicą. – – Potransfuzyjna choroba przeszczep przeciwko biorcy to reakcja organizmu biorcy rozwija- jąca się w wyniku kontaktu z obcymi antygenowo limfocytami. Rozwija się zwykle 10 dni po przetoczeniu, obja- wia się gorączką, wysypką, rumie- niem, niewydolnością nerek i wątroby. U starszych biorców ryzyko zacho- rowania jest dużo większe niż u ludzi młodych. W ostrym przebiegu może powodować zagrożenie życia. – – Powikłania bakteryjne i wirusowe szczególnie wirusowe zapalenie wątroby typu B i C oraz wirus HIV. Obecnie, z uwagi na dokładne badanie dawców krwi te powikłania wyeliminowano niemal całkowicie.