Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 1/2021

Temat numeru „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 1, luty 2021 13 Projekt realizowany ze środków PFRON AstraZeneca, Johnson&Johnson – obawy związane z bardzo rzadkimi zakrzepami Z powodu doniesień medialnych na temat przypadków zakrzepicy krwi u osób, które otrzymały szczepionkę AstraZeneca ponad 20 państw na świe- cie zawiesiło czasowo jej podawanie. EMA przeprowadziła analizy przypad- ków incydentów zatorowo-zakrzepo- wych. Według danych na 16 marca na ponad 21 mln podanych w Europie dawek stwierdzono 200 takich przypad- ków o różnej intensywności, z których 18 zakończyło się śmiertelnie. Komitet Naukowy EMA (PRAC) ocenił jednak, że nie wszystkie incydenty zakrzepowe można wiązać ze szczepionką, ale co najmniej kilkadziesiąt z nich ma praw- dopodobnie z nią związek. Uznano jednak, że to niezwykle rzadki efekt uboczny, którego ryzyko jest wielokrot- nie mniejsze niż ryzyko wystąpienia zakrzepów w wyniku zachorowania na COVID-19. Oceniono, że korzyści z podawania szczepionki AstraZene- ca zdecydowanie przewyższają ryzy- ko wynikłe z infekcji koronawirusem SARS-CoV-2. Zalecono jednak, aby in- formacje o ryzyku wystąpienia zakrzepu znalazły się w ulotce preparatu. Wszystkie kraje europejskie, które wstrzymały podawanie szczepionki AstraZeneca je wznowiły. Ponieważ z analizy przypadków incydentów zakrzepowo-zatorowych po podaniu szczepionki AstraZeneca wynikało, że najczęściej dochodziło do nich u ko- biet poniżej 55. roku życia, za jedną z badanych przyczyn zakrzepów uznano interakcję szczepionki z hor- monalnymi środkami antykoncepcyj- nymi lub lekami stosowanymi w tera- pii hormonalnej okresu przekwitania. Część krajów europejskich, w tym m.in . Niemcy, Austria i Hiszpania, postano- wiły zalecić szczepionkę AstraZeneca jedynie osobom powyżej 55. roku życia. Johnson&Johnson Podobnie jak w przypadku szczepionki AstraZeneca dwie amerykańskie insty- tucje – Agencja Żywności i Leków (FDA) oraz Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) – wydały wspólne zalecenie, aby wstrzymać podawanie szczepionki Johnson&Johnson. Po podaniu 6,8 mln dawek wystąpiło bowiem 6 przypadków zakrzepów. Znów przede wszystkim u kobiet poniżej 55. roku życia. Odporność po podaniu szczepionek Nie mamy jeszcze wiedzy jak długo utrzymuje się odporność po podaniu szczepionek. Wszyscy uczestnicy badań klinicznych będą obserwowani jeszcze przez dwa lata i monitorowany będzie m.in . poziom przeciwciał SARS-CoV-2 w ich organizmach, co przybliży nas do uzyskania odpowiedzi na to pytanie. Leki mogące prowadzić do słabszej seroprotekcji Osoby będące w trakcie leczenia poniższymi substancjami, powinny liczyć się ze słabszą odpowiedzią odpornościową po zaszczepieniu: • inhibitory kalcyneuryny – cyklospo- ryna, takrolimus • leki antyproliferacyjne – mycofeno- lan mofetylu • inhibitory m-TOR • inhibitory kostymulacji • przeciwciała monoklonalne: anty CD25 ( bazyliksymab ), CD52, CD20, CD30 ( brentuksymsb vedotin ) le- czenie chłoniaków, daklizumab le- czenie SM, itd. • glikokortykosteroidy • betablokery/betaadrenolityki – ate- nolol, bisoprolol, karwedilol, meto- prolol, nebiwolol • inhibitory TNF-alfa: p. chimerycz- ne, p. humanizowane, białka fuzyj- ne – mimo iż posiadają różne spe- cyficzne mechanizmy blokowania szlaku sygnałowego TNF-α • inhibitory kinaz janusowych • inhibitory PARP – olaparib (rak piersi, rak jajnika, rak trzustki) • selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny SSRI – cita- lopram • leczenie SM – fingolimod Ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19 – zalecane szczepienie • Płeć męska • Wiek: – u osób w wieku 60-70 lat – 7,7 % – w grupie chorychmiędzy 70. a 80. rokiem życia już dwukrotnie więcej – 15,1% – powyżej 80 lat – 22,6% • Czynniki genetyczne • Otyłość • Cukrzyca – 13,5% śmiertelność • Nowotwór – 25,6% śmiertelność • Choroby układu oddechowego; • Choroby sercowo-naczyniowe, uda- ry – 24,3% śmiertelność • W przypadku osób ze współistnie- jącymi chorobami sercowo-naczy- niowymi śmiertelność po zapad- nięciu na COVID-19 wynosi od 18,8% (choroba niedokrwienna mięśnia sercowego) do 15,8% (inne choroby układu krążenia) • POChP – 22,5% śmiertelność; • Stany obniżonej odporności • Zaburzenia hematologiczne • Przewlekłe schorzenia nerek • Palenie papierosów. Premedykacja Leki przeciwgorączkowe lub przeciw- bólowe (np. paracetamol , niesteroidowe leki przeciwzapalne) mogą być przyj- mowane w leczeniu poszczepiennych objawów miejscowych lub ogólnoustro- jowych, jeśli jest to właściwe z medycz- nego powodu. Jednakże rutynowe pro- filaktyczne podawanie tych leków w celu zapobiegania objawom po szczepieniu nie jest obecnie zalecane. Kiedy się szczepimy, a kiedy nie Odpowiedź na szczepienie może ulec osłabieniu w przypadku zmniejszenia liczby komórek B. Dlatego szczepimy osoby po zakończeniu podawania pro- duktu leczniczego zmniejszającego ilość limfocytów B, ale dopiero po unormo- waniu się stanu komórek B. Z tego powodu pacjenci onkologiczni powinni być szczepieni przed rozpoczęciem leczenia oraz w trakcie remisji, a nie w czasie leczenia lub do roku po leczeniu. Leki stosowane w onkologii, hamujące seroprotekcję układu immunologicznego mogą być eliminowane z organizmu pacjenta przez np. 4-6 miesięcy (Ekulizumab, Remicade). Nie szczepimy też na koronawirusa pacjentów po transplantacji szpiku.