Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 1/2021

Hematoonkologia Projekt realizowany ze środków PFRON „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 1, luty 2021 18 Dlaczego dawcy wycofują się z procedury oddania szpiku? Statystycznie każdego dnia 4 polskich dawców z bazy Fundacji DKMS oddaje krwiotwórcze komórki macierzyste dla chorych potrzebujących przeszczepienia. W 2020 roku dawcy szpiku podarowali aż 1198 szans na życie. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy dawcy wycofują się z procedury lub nie mogą do niej przystąpić. Jakie są tego przyczyny? Czy i jak pandemia COVID-19 wpłynęła na dawców biorących udział w procedurze oddania krwiotwórczych komórek macierzystych bądź szpiku dla pacjentów chorych na nowotwory krwi? Przyczyny niedostępności dawców przed i w trakcie pandemii COVID-19 Zanim dawcy oddadzą krwiotwórcze komórki macierzyste bądź szpik kostny, muszą pomyślnie przejść przez proces tzw. typizacji potwierdzającej. Podczas pierwszej rozmowy telefonicznej koordynator Fundacji DKMS pyta potencjalne- go dawcę o stan zdrowia oraz o to, czy podtrzymuje on chęć pomocy drugiej osobie. Dawca uzyskuje szczegółowe infor- macje o tym, jak wygląda cały proces. Po wyrażeniu zgody na udział w procedurze, koordynator umawia termin pobrania kilku próbek krwi. Pobranie krwi jest niezbędne do potwier- dzenia ostatecznej zgodności genetycznej pomiędzy dawcą a biorcą, wykonania badań wirusologicznych oraz oznacze- nia grupy krwi. Pobranie odbywa się w przychodni, punkcie pobrań lub laboratorium znajdującym się możliwie jak naj- bliżej miejsca zamieszkania dawcy. Zdarzają się sytuacje, że już na etapie typizacji potwierdza- jącej, dawcy nie przystępują do dalszej procedury z różnych powodów. W okresie od marca do grudnia 2019 roku, około 30% dawców, z którymi kontaktowała się Fundacja DKMS, było niedostępnych. Wśród głównych przyczyn niedostępności dawców na etapie typizacji potwierdzającej były: • Powody medyczne (40%): zdiagnozowane choroby lub zabiegi medyczne. Niektórzy dawcy byli na etapie diagnozowania. Najczęściej występującymi chorobami, powodującymi niedostępność dawców, były schorzenia neurologiczne, kardiologiczne i hematologiczne, jak np. anemia. Niektóre powody medycznej niedostępności miały charakter tymczasowy, a niektóre definitywnie wykluczyły dawstwo szpiku. • Powody niemedyczne (53%): stały pobyt zagranicą lub wyjazd zagraniczny, brak chęci do wzięcia udziału w procedurze, powody osobiste czy ciąża. Również powody niemedyczne mogą być tymczasowe lub stałe. • W przypadku 7% powodem była niedostęp- ność dawcy, spowodowana nieaktualnymi danymi, podanymi podczas procesu rejestracji, co uniemożliwiło Fundacji DKMS kontakt z potencjalnym dawcą szpiku. W analogicznym okresie 2020 roku (marzec-grudzień) 34% potencjalnych dawców szpiku z bazy Fundacji DKMS było niedostępnych na etapie typizacji potwierdzającej. Do listy powodów dołączyły kwestie związane z pandemią: • Powody medyczne (40%): zdiagnozowane choroby lub zabiegi medyczne. Niektórzy dawcy byli na etapie diagnozowania. Najczęściej występującymi chorobami, powodującymi niedostępność dawców, były schorzenia neurologiczne, kardiologiczne i hematologiczne, jak np. anemia. Dodatkowo, część dawców miała aktualne po- dejrzenie zakażenia lub chorowała na COVID-19, a część miał kontakt z osobą chorą. • Przyczyny niemedyczne (43%): najczęściej stały pobyt zagranicą lub wyjazd zagraniczny, brak zaintere- sowania procedurą, powody osobiste czy ciąża lub obawa przed zakażeniem się koronawirusem: – – obawa przed zakażeniem koronawirusem w trakcie procedury pobrania szpiku (9%); – – kontakt z osobą zakażoną wirusem SARS-CoV-2 (2%); – – zachorowanie na COVID-19 – niewielki odsetek. Jednym z czynników, podobnie jak w 2019 roku, była nie- dostępność dawcy (6%) z powodu nieaktualnych danych kontaktowych. Zmniejszenie liczby pobrań krwiotwórczych komórek macierzystych w trakcie pandemii Po informacji z kliniki leczącej pacjenta o wybraniu dawcy, nawiązywany jest ponowny kontakt z dawcą. Może to na- stąpić w okresie od 1 do 3 miesięcy po pierwszym telefonie. Czasami ten okres bywa dłuższy ze względu na stan zdrowia biorcy. Dawca pytany jest o to, czy podtrzymuje swoją goto- wość do oddania krwiotwórczych komórek macierzystych bądź szpiku. Po potwierdzeniu zgody kierowany jest do ośrodka pobrania na szczegółowe badania medyczne, które mają potwierdzić czy stan zdrowia dawcy pozwala na dona- cję. Procedura pobrania materiału do przeszczepienia zawsze musi być bezpieczna zarówno dla dawcy, jak i dla pacjenta. Pandemia COVID-19 spowodowała zmniejszenie liczby pobrań krwiotwórczych komórek macierzystych od daw- ców z bazy Fundacji DKMS. • Średnia pobrań w miesiącu od dawców z bazy Fundacji DKMS w 2019 roku wynosiła 116 a w roku zdominowanym przez pandemię 101 . • W 2019 roku z procedury wycofały się 44 osoby, natomiast w ubiegłym roku 70 .