Głos Pacjenta Onkologicznego Nr 1/2021

Jakość życia w chorobie onkologicznej „Głos Pacjenta Onkologicznego” nr 1, luty 2021 23 Projekt realizowany ze środków PFRON Warto o tym pamiętać i sięgać po zróżnicowane źródła białka: roślinne – kasze, ryż, makarony, płatki zbożowe, na- siona roślin strączkowych oraz zwierzęce – ryby, drób, jaja i nabiał. U pacjentów w trakcie leczenia onkologicznego zapotrzebowanie na pełnowartościowe białko jest większe. Proporcja pomiędzy produktami roślinnymi i zwierzęcymi powinna wynosić 1:1, natomiast u osób po przebytej choro- bie nowotworowej optymalnie będzie, gdy wyniesie 2:1. Wśród dostępnych źródeł tłuszczu należy zwrócić uwagę na oleje typu lniany, rzepakowy, oliwę z oliwek, a także ziar- na, orzechy i ryby morskie. Są to produkty bogate w wielo- nienasycone kwasy tłuszczowe, których organizm człowieka nie potrafi sam wytwarzać, a są niezbędne m.in. w obronie organizmu przed infekcjami, a także w zmniejszeniu na- silenia obecnego już stanu zapalnego. Natomiast tłuszcze o działaniu prozapalnym to przede wszystkim częściowo utwardzane oleje roślinne (palmowy, kokosowy czy sło- necznikowy) – składniki niektórych twardych margaryn do pieczenia, lodów, wyrobów czekoladowych, ciastek, zup i sosów w proszku, kostek rosołowych, słonych przekąsek, potraw typu fast-food . Robiąc zakupy warto uważnie zapoznać się ze składem pro- duktów przed włożeniem ich do koszyka. W ten sposób można eliminować żywność wysokoprzetworzoną, która zawiera częściowo utwardzane tłuszcze, dużą ilość cukru i soli, syropy glukozowo-fruktozowe, słodziki, glutami- nian sodu, azotany i azotyny. Regularne spożywanie takich produktów osłabia pracę układu immunologicznego. Zamiast nich lepiej wybierać produkty możliwie jak najbardziej natu- ralne, bez licznych dodatków, a ulubione dania i desery przy- gotowywać w domu na bazie dobrej jakości składników. Witaminy i składniki mineralne a odporność Kolejnym sprzymierzeńcem w budowaniu i wzmacnianiu odporności są witaminy, składniki mineralne i polifenole. Prawdziwą ich skarbnicą są warzywa, owoce, zioła, przyprawy, zboża, ziarna, orzechy. Wśród mikroskładników o największym wpływie na sprawne działanie układu im- munologicznego wymienia się witaminy A, E, C i D oraz cynk, selen i żelazo. Witamina A (retinol, β-karoten i inne karotenoidy) jest niezbędna do wzrostu i różnicowania się komórek układu odpornościowego, prawidłowego przebiegu reakcji immuno- logicznej oraz utrzymania ciągłości błon śluzowych przewo- du oddechowego, pokarmowego i moczowego. W przypad- ku jej niedoboru dochodzi do złuszczania się i rogowacenia nabłonka, co ułatwia rozwój bakterii i może być przyczyną zakażenia. Dobrym źródłem witaminy A jest masło, miękkie margaryny do smarowania pieczywa, wątróbka, ryby, nabiał, jaja oraz warzywa i owoce (marchew, papryka, brokuły, szpinak, sałata, morele, brzoskwinie, śliwki, wiśnie). Witamina E (tokoferole, tokotrienole) jest silnym antyoksy- dantem hamującym wolne rodniki, uczestniczy we wzroście komórek i utrzymaniu przepuszczalności błon komórkowych, chroni wielonienasycone kwasy tłuszczowe przed utlenia- niem. Największe jej ilości znajdują się w olejach roślinnych, miękkich margarynach, migdałach, orzechach laskowych i włoskich, pestkach dyni i słonecznika oraz warzywach i owocach (kapusta, papryka, natka pietruszki, pomidor, szpinak, czarne jagody). Witamina C chroni komórki przed uszkodzeniami neutra- lizując wolne rodniki, pobudza działanie układu immunolo- gicznego zwiększając wydzielanie cytokin. Ostatnie badania wskazują, że witamina C nie tylko chroni przed infekcja- mi wirusowymi, ale może również łagodzić ich przebieg. W połączeniu z witaminą E jej działanie w tych obszarach jest jeszcze silniejsze, dlatego warto łączyć źródła pokar- mowe tych dwóch witamin w codziennych posiłkach. Wita- mina C występuje głównie w owocach (porzeczki, truskaw- ki, agrest, pomarańcze, cytryny, kiwi, acerola, dzika róża) i warzywach (kalafior, kapusta, brukselka, brokuły, natka pietruszki, czerwona papryka). Witamina D to tak naprawdę grupa związków, spośród których największe znaczenie dla odporności ma forma po- pularnie określana jako witamina D3. Wśród wielu funkcji, które pełni w organizmie największe znaczenie wywiera na modulowanie aktywności układu odpornościowego i mikro- flory jelitowej, zwiększa też wchłaniania wapnia w jelicie, hamuje nadmierne namnażanie się komórek oraz reguluje ich wzrost i różnicowanie. Niestety ze źródeł pokarmowych dostarczamy jedynie około 20% niezbędnej ilości wita- miny D i to pod warunkiem, że regularnie spożywamy tłuste ryby morskie, jaja, margaryny miękkie wzbogacane witaminą D, glony, grzyby, oleje rybie (tran) i nabiał. Pozostała ilość witaminy D wytwarzana jest w skórze pod wpływem promieni słonecznych – wystarczy 15 minut na słońcu między godz. 10 a 15 z odsłoniętymi ramionami i nogami (bez stosowania kremów z filtrem). Jednak w naszym kraju, z uwagi na położenie geograficzne, nie gwarantujące odpo- wiedniego nasłonecznienia przez większość roku, zalecana jest suplementacja witaminy D3 od września do maja lub nawet całorocznie u osób powyżej 65 r.ż. Przed zastosowa- niem suplementacji warto jednak najpierw ocenić stężenie witaminy D w organizmie i skonsultować z lekarzem dawkę w przypadku niedoboru. Cynk jest składnikiem, którego nie może zabraknąć w orga- nizmie, ponieważ wchodzi w skład ponad 300 enzymów, jest silnym przeciwutleniaczem, kształtuje odpowiedź immuno- logiczną, stabilizuje błony komórkowe, warunkuje aktywność bakteriobójczą. Jego niedobór może zakłócić pracę limfo- cytów i obronę organizmu przed patogenami. W odpo- wiedzi na zakażenie bakteryjne czy wirusowe jego stężenie w osoczu spada, co oznacza, że organizm zużywa go więcej w tym okresie. Warto wiedzieć, że największe ilości cynku znajdują się w pełnoziarnistym pieczywie, kaszy gryczanej, ryżu, rybach, mięsie, wątróbce, serach żółtych, owocach morza, jajach, białej fasoli, orzechach, sezamie, nasionach słonecznika i dyni, kakao, imbirze. Selen jest ważnym składnikiem wielu enzymów o działaniu antyoksydacyjnym, hamuje też wzrost komórek nowotwo- rowych na różnych etapach karcinogenezy. Jego niedobór wpływa istotnie na obniżenie mechanizmów obronnych organizmu – osłabia odpowiedź komórkową i zmniejsza aktywność komórek układu immunologicznego. Dobrym źródłem pokarmowym selenu są: ryby, skorupiaki, mięso, nasiona roślin strączkowych, kasza gryczana, mleko i jego przetwory, drożdże, czosnek, kukurydza, orzechy, kakao, banany. Przyswajanie selenu ułatwiają witaminy A, E i C, dlatego dobrze jest uwzględnić to podczas komponowania posiłków.