Nowotwory krwi w Polsce. Co wpływa na realny dostęp do leczenia?

2026-07-11

W nowotworach krwi dostęp do leczenia zależy nie tylko od refundacji leku, ale od całej ścieżki pacjenta: rozpoznania, diagnostyki, kwalifikacji i skierowania do ośrodka. Wyjaśniamy, jak działa program lekowy, na czym polega koordynacja opieki i co może zmienić Krajowa Sieć Hematologiczna.

„Nowotwory krwi w Polsce” przedstawiająca pięć etapów drogi pacjenta do leczenia: rozpoznanie, diagnostykę, kwalifikację, wybór właściwego ośrodka oraz leczenie i koordynację. Podkreśla, że refundacja jest tylko jednym z elementów dostę

W nowotworach krwi dostęp do leczenia zależy nie tylko od refundacji leku, ale od całej ścieżki pacjenta: rozpoznania, diagnostyki, kwalifikacji i skierowania do właściwego ośrodka. Wyjaśniamy, jak działają programy lekowe, dlaczego potrzebna jest koordynacja opieki oraz co może zmienić projekt nowych standardów opieki hematologicznej, realizowany przez Instytut Hematologii i Transfuzjologii w partnerstwie z Centrum e-Zdrowia.

W leczeniu nowotworów krwi w Polsce pojawiają się kolejne możliwości terapeutyczne. Dla pacjenta dostęp do leczenia zależy jednak nie tylko od obecności leku na liście refundacyjnej. Potrzebne są również właściwe rozpoznanie, wykonanie odpowiednich badań, spełnienie kryteriów kwalifikacji oraz dostęp do ośrodka prowadzącego dane leczenie.

Co zmienia się w leczeniu nowotworów krwi?

W hematoonkologii przybywa możliwości leczenia. Nowe terapie są obejmowane refundacją w określonych wskazaniach i na różnych etapach choroby. Dla części pacjentów oznacza to dostęp do skuteczniejszych metod leczenia lub możliwość zastosowania kolejnej terapii, gdy wcześniejsza przestaje działać.

Zakres refundacji zmienia się w czasie, dlatego informacje o konkretnych lekach i wskazaniach należy sprawdzać w aktualnym obwieszczeniu Ministerstwa Zdrowia oraz w treści właściwego programu lekowego.

Sama obecność terapii w wykazie refundacyjnym nie oznacza jednak, że każdy pacjent z danym rozpoznaniem może automatycznie ją otrzymać.

Czym są nowotwory krwi?

„Nowotwory krwi” to nie jedna choroba, lecz szeroka grupa nowotworów układu krwiotwórczego i chłonnego. Należą do niej między innymi białaczki, chłoniaki i szpiczak plazmocytowy. Każda z tych grup obejmuje wiele odmiennych jednostek chorobowych.

Nowotwory krwi różnią się przebiegiem, tempem rozwoju, zakresem potrzebnej diagnostyki oraz sposobem leczenia. W części chorób decyzje muszą być podejmowane bardzo szybko. Inne mają wolniejszy przebieg i w określonych sytuacjach mogą początkowo wymagać regularnej obserwacji, a nie natychmiastowego rozpoczęcia terapii.

Nie istnieje zatem jedna ścieżka właściwa dla wszystkich pacjentów. Powinna być ona dostosowana do konkretnego rozpoznania, stanu chorego i etapu choroby.

Od podejrzenia choroby do rozpoczęcia leczenia

Droga pacjenta zwykle obejmuje kilka kolejnych etapów:

1.	Podejrzenie choroby.
2.	Konsultację lekarską.
3.	Diagnostykę i potwierdzenie rozpoznania.
4.	Określenie podtypu i zaawansowania choroby.
5.	Kwalifikację do odpowiedniego postępowania.
6.	Skierowanie do właściwego ośrodka.
7.	Rozpoczęcie leczenia albo zaplanowanej obserwacji.

Każdy z tych kroków jest potrzebny, aby lekarz mógł dobrać postępowanie do konkretnej choroby i sytuacji pacjenta. Na kolejnych etapach konieczne mogą być także konsultacje w innych placówkach, przekazywanie dokumentacji oraz powtarzanie części badań.

To właśnie w tych miejscach mogą pojawiać się opóźnienia: pacjent czeka na konsultację, wynik badania, komplet dokumentów albo przyjęcie przez ośrodek posiadający odpowiednie doświadczenie i możliwości leczenia.

Dlaczego diagnostyka jest tak ważna?

W nowotworach krwi diagnostyka nie jest dodatkiem do leczenia, lecz warunkiem właściwego rozpoznania i kwalifikacji. W zależności od podejrzewanej choroby znaczenie mogą mieć między innymi:

•	Morfologia i inne badania krwi.
•	Badanie szpiku.
•	Ocena patomorfologiczna.
•	Badania immunofenotypowe.
•	Badania cytogenetyczne i molekularne.
•	Badania obrazowe.

Diagnostyka molekularna uzupełnia klasyczne metody, ale ich nie zastępuje. Nie każdy pacjent potrzebuje takiego samego zestawu badań. Ich zakres zależy od rodzaju choroby, jej przebiegu, etapu leczenia oraz decyzji zespołu medycznego.

Wyniki mogą służyć nie tylko potwierdzeniu rozpoznania, lecz także ocenie rokowania, wyborowi terapii, monitorowaniu odpowiedzi na leczenie albo ponownej kwalifikacji w przypadku nawrotu choroby.

Jak działa program lekowy?

Wiele nowoczesnych terapii hematoonkologicznych jest finansowanych w ramach programów lekowych. Każdy program określa między innymi:

•	Wskazania objęte refundacją.
•	Kryteria włączenia i wyłączenia z leczenia.
•	Wymagane badania.
•	Sposób monitorowania terapii.
•	Warunki kontynuowania albo zakończenia leczenia.

Lek dostępny w programie może być podawany jedynie w placówkach, które mają umowę na jego realizację. Może się więc zdarzyć, że pacjent spełniający kryteria będzie musiał zostać skierowany do innego ośrodka.

O rozpoczęciu terapii decyduje lekarz lub właściwy zespół medyczny po ocenie rozpoznania, wyników badań, stanu chorego oraz kryteriów programu.

Co realny dostęp oznacza dla pacjenta?

Dla pacjenta „dostęp do leczenia” oznacza znacznie więcej niż obecność leku na liście refundacyjnej. Obejmuje również:

•	Czas oczekiwania na badania i konsultacje.
•	Dostępność diagnostyki specjalistycznej.
•	Terminowe otrzymanie wyników.
•	Kompletność dokumentacji potrzebnej do kwalifikacji.
•	Możliwość konsultacji w odpowiednim ośrodku.
•	Sprawne przekazanie pacjenta między placówkami.
•	Rozpoczęcie terapii w momencie wynikającym ze wskazań medycznych.

Z perspektywy pacjenta i jego bliskich istotne są także dojazdy, koszty, konieczność organizacji opieki, nieobecność w pracy oraz obciążenie osób wspierających chorego.

Dopiero sprawne połączenie wszystkich tych elementów sprawia, że możliwość zastosowania leczenia staje się rzeczywistym dostępem do terapii.

Koordynacja opieki — dlaczego jest ważna?

Pacjent z nowotworem krwi może przechodzić przez wiele etapów i placówek. Dlatego tak ważna jest koordynacja opieki.

Pacjent i jego bliscy powinni wiedzieć:

✓	Jakie badania trzeba wykonać.
✓	Gdzie i kiedy należy się zgłosić.
✓	Kto odpowiada za kolejne etapy diagnostyki.
✓	Gdzie realizowany jest właściwy program lekowy.
✓	W jaki sposób przekazywana jest dokumentacja.
✓	Z kim skontaktować się w przypadku pogorszenia stanu zdrowia.

Dobra koordynacja może skrócić drogę do leczenia, ograniczyć liczbę niepotrzebnie powtarzanych badań i zmniejszyć ryzyko zagubienia pacjenta między placówkami. Równie ważne jak sam plan terapii jest to, aby chory wiedział, kto odpowiada za jego realizację.

Nowy standard opieki — krok w stronę Krajowej Sieci Hematologicznej

Od 1 lipca 2026 r. realizowany jest projekt „Opracowanie standardu zabezpieczenia zdrowotnego w zakresie opieki hematologicznej w Polsce”. Jego beneficjentem i liderem jest Instytut Hematologii i Transfuzjologii, natomiast Centrum e-Zdrowia pełni funkcję partnera odpowiedzialnego za kluczowe działania informatyczne. Realizacja projektu została zaplanowana do 30 września 2029 r.

Przedsięwzięcie nie oznacza jeszcze uruchomienia pełnej Krajowej Sieci Hematologicznej. Ma przygotować, wdrożyć i przetestować rozwiązania, które będą mogły stać się podstawą przyszłej sieci.

W ramach projektu zaplanowano między innymi:

•	Opracowanie 19 modelowych ścieżek diagnostyczno-terapeutycznych dla dorosłych chorych na nowotwory hematologiczne.
•	Przygotowanie standardu organizacyjnego dla trzech poziomów referencyjności ośrodków.
•	Opracowanie zasad diagnostyki i opieki przewlekłej dla lekarzy POZ.
•	Adaptację wytycznych NCCN (National Comprehensive Cancer Network) do polskich warunków klinicznych i refundacyjnych.
•	Stworzenie platformy informatyczno-sprawozdawczej służącej monitorowaniu jakości diagnostyki i leczenia.
•	Przygotowanie programu edukacyjnego dla personelu medycznego i pacjentów.

Według informacji Centrum e-Zdrowia pilotaż Krajowej Sieci Hematologicznej, podczas którego mają być testowane wypracowane rozwiązania, planowany jest na przełom 2026 i 2027 r.

Rola prof. Ewy Lech-Marańdy i Instytutu

Prof. Ewa Lech-Marańda, dyrektor Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, od lat postuluje utworzenie Krajowej Sieci Hematologicznej. Jest autorką koncepcji zmian w organizacji opieki hematologicznej, przygotowanej i rozwijanej we współpracy ze środowiskiem polskich hematologów.

Kierowany przez nią Instytut pełni w obecnym projekcie rolę lidera merytorycznego, odpowiadającego za przygotowanie klinicznych i organizacyjnych podstaw nowego modelu.

Celem jest połączenie standardów klinicznych, zasad współpracy między placówkami oraz narzędzi umożliwiających monitorowanie jakości diagnostyki i leczenia. Z perspektywy pacjenta najważniejsze jest stworzenie bardziej przewidywalnej drogi od podejrzenia choroby do odpowiedniej terapii — niezależnie od miejsca zamieszkania.

Potencjalne korzyści

Jeżeli przygotowane rozwiązania zostaną skutecznie wdrożone, mogą przynieść pacjentom między innymi:

✓	Lepsze kierowanie do właściwego ośrodka.
✓	Krótszą drogę od podejrzenia choroby do rozpoczęcia leczenia.
✓	Bardziej jednolite standardy diagnostyki i opieki.
✓	Przejrzysty podział zadań między ośrodkami o różnych poziomach referencyjności.
✓	Sprawniejszą wymianę informacji i dokumentacji.
✓	Lepsze monitorowanie jakości oraz wyników leczenia.
✓	Większą możliwość prowadzenia części opieki bliżej miejsca zamieszkania.

Podsumowanie

Rozwój możliwości leczenia nowotworów krwi jest ważną zmianą, ale z perspektywy pacjenta liczy się cała droga — od pierwszego podejrzenia choroby do rozpoczęcia właściwej terapii.

Refundacja tworzy możliwość zastosowania leczenia. Jej rzeczywiste wykorzystanie zależy jednak od sprawnej diagnostyki, właściwej kwalifikacji, koordynacji opieki i dostępu do odpowiedniego ośrodka.

Projekt realizowany przez Instytut Hematologii i Transfuzjologii w partnerstwie z Centrum e-Zdrowia może przygotować podstawy bardziej uporządkowanego systemu. O jego znaczeniu ostatecznie zdecyduje jednak to, czy wypracowane rozwiązania przełożą się na krótszą, bardziej przejrzystą i bezpieczną drogę pacjenta do leczenia.

To pierwszy tekst z serii „Nowotwory krwi: cała ścieżka pacjenta”, w której pokazujemy, jak decyzje systemowe przekładają się na doświadczenia pacjentów i ich bliskich.

Źródła

Opracowanie własne OnkoNews na podstawie:

•	Ministerstwa Zdrowia — „Szybsza diagnoza i światowe standardy leczenia”.
•	Ministerstwa Zdrowia — informacji o dofinansowaniu projektu w ramach FERS.
•	Centrum e-Zdrowia — opisu projektu nowych standardów opieki hematologicznej.
•	Informacji Instytutu Hematologii i Transfuzjologii.
•	Aktualnych obwieszczeń refundacyjnych Ministerstwa Zdrowia oraz materiałów Narodowego Funduszu Zdrowia dotyczących programów lekowych.

Stan informacji: lipiec 2026 r. Lista refundacyjna obowiązująca od 1 lipca 2026 r. została ogłoszona w obwieszczeniu Ministra Zdrowia z 17 czerwca 2026 r. Zakres refundacji oraz warunki programów lekowych zmieniają się w czasie i wymagają sprawdzania w aktualnych dokumentach.